กงเต๊ก คือพิธีทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับตามธรรมเนียมจีน ลูกหลานจัดขึ้นเพื่อแสดงความกตัญญูและส่งดวงวิญญาณไปสู่ภพภูมิที่ดี โดยมีพระจีน พระญวน หรือคณะผู้ประกอบพิธีเป็นผู้นำสวด
พิธีนี้เป็นส่วนสำคัญของงานศพคนจีนในไทย แขกนอกครอบครัวไม่ต้องร่วมประกอบพิธี
สรุปกงเต๊ก คืออะไร ทำเมื่อไร ใครต้องร่วม
|
คำถาม |
คำตอบ |
|---|---|
|
กงเต๊ก คืออะไร |
พิธีทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับตามธรรมเนียมจีน |
|
หมายถึงอะไร |
กง คือการกระทำ เต๊ก คือบุญกุศลหรือคุณธรรม |
|
ใครเป็นผู้ประกอบพิธี |
พระจีน พระญวน หรือคณะกงเต๊ก |
|
จัดเมื่อไร |
คืนก่อนวันฝังหรือเผา หรือในวันครบรอบ เช่น 7 วัน 49 วัน 100 วัน |
|
ใช้เวลานานไหม |
ตั้งแต่ช่วงบ่ายถึงค่ำ งานใหญ่อาจมากกว่า 1 วัน |
|
ใครต้องร่วม |
ลูก หลาน สะใภ้ เขย และญาติสายตรง |
|
แขกต้องร่วมไหม |
ไม่ต้องร่วมพิธี มาเคารพศพและนั่งร่วมงานได้ |
|
มีการเผาอะไร |
เครื่องกระดาษ เช่น บ้าน เสื้อผ้า เงินทอง |
รายละเอียดของพิธีต่างกันมากตามตระกูล กลุ่มภาษา เช่น แต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน ไหหลำ และตามคณะผู้ประกอบพิธี ที่เขียนไว้นี้คือแบบที่พบบ่อย ในงานจริงให้ทำตามที่ผู้นำพิธีบอก
กงเต๊ก คืออะไร
กงเต๊ก คือคำจีนแต้จิ๋ว แปลว่า การทำบุญทำกุศล คำว่า กง หมายถึงการกระทำ ส่วน เต๊ก หมายถึงคุณธรรมหรือบุญกุศล รวมกันจึงหมายถึงการที่ลูกหลานทำความดีแล้วอุทิศให้บรรพบุรุษ
แก่นของพิธีคือความกตัญญู ลูกหลานร่วมกันสวดมนต์ ถวายของ และอุทิศบุญ เพื่อให้ผู้ล่วงลับพ้นจากความลำบากและไปสู่ภพภูมิที่ดี ในไทยผู้ประกอบพิธีอาจเป็นพระสงฆ์จีนนิกาย พระสงฆ์อนัมนิกาย หรือคณะฆราวาสที่รับทำพิธี
เครื่องกระดาษที่เผาในพิธี เช่น บ้าน รถ เสื้อผ้า และเงินทอง เป็นส่วนที่คนจำได้มากที่สุด จนหลายคนเข้าใจว่ากงเต๊กคือการเผากระดาษ แต่การเผาเป็นเพียงขั้นตอนท้ายของพิธีเท่านั้น
กงเต๊กจัดวันไหน
กงเต๊กจัดได้หลายช่วง ที่พบบ่อยที่สุดคือคืนสุดท้ายก่อนวันฝังหรือเผา
- ระหว่างงานศพ มักเป็นคืนสุดท้าย เริ่มช่วงบ่ายและจบช่วงค่ำ
- ครบ 7 วัน หรือทุก 7 วันจนครบ 49 วัน ตามธรรมเนียมของบางตระกูล
- ครบ 100 วัน หรือครบรอบปี สำหรับครอบครัวที่ไม่ได้ทำในงานศพ
- ทำย้อนหลังให้บรรพบุรุษ ในโอกาสที่ครอบครัวพร้อม
วันและฤกษ์มักให้ผู้นำพิธีหรือซินแสเป็นผู้กำหนด ครอบครัวไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากทำทั้งกงเต๊กและพิธีแบบไทยควบคู่กัน เช่น สวดอภิธรรม และทำบุญ 100 วัน
ขั้นตอนพิธีกงเต๊ก
พิธีกงเต๊กแบ่งเป็นช่วงสวดมนต์ ช่วงที่ลูกหลานร่วมประกอบพิธี และช่วงเผาเครื่องกระดาษ
- เปิดมณฑลพิธี ผู้ประกอบพิธีสวดอัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์
- เชิญดวงวิญญาณ ลูกชายคนโตหรือผู้แทนครอบครัวถือกระถางธูปหรือป้ายวิญญาณ เชิญผู้ล่วงลับเข้าร่วมพิธี
- สรงน้ำหรืออาบน้ำดวงวิญญาณ เป็นพิธีเชิงสัญลักษณ์ เพื่อชำระให้สะอาดก่อนฟังธรรม
- สวดพระสูตรและถวายอาหาร ลูกหลานนั่งหรือคุกเข่าตามที่ผู้นำพิธีบอก กราบและไหว้เป็นช่วงๆ
- ข้ามสะพาน ลูกหลานเดินตามผู้นำพิธีข้ามสะพานจำลอง เป็นสัญลักษณ์ของการส่งดวงวิญญาณข้ามไปสู่ภพภูมิที่ดี บางคณะให้หย่อนเหรียญลงอ่างขณะข้าม
- ทิ้งกระจาด หรือโปรยทาน อุทิศอาหารและสิ่งของให้ดวงวิญญาณไร้ญาติ
- เผาเครื่องกระดาษ ลูกหลานยืนล้อมวงขณะเผา เป็นขั้นตอนสุดท้าย
บางงานมีไม่ครบทุกขั้น งานเล็กอาจมีแค่การสวดและการเผา ลูกหลานไม่ต้องรู้ลำดับล่วงหน้า ผู้นำพิธีจะบอกทีละขั้นว่าให้ยืน กราบ หรือเดินเมื่อใด
เผากงเต๊ก และเครื่องกระดาษ
เผากงเต๊ก คือการเผาเครื่องกระดาษที่ทำจำลองข้าวของเครื่องใช้ ตามความเชื่อว่าผู้ล่วงลับจะได้รับไว้ใช้ในอีกภพหนึ่ง
- บ้าน พร้อมเครื่องเรือนและคนรับใช้
- พาหนะ เช่น รถยนต์
- หีบเสื้อผ้า และของใช้ส่วนตัว
- เงินกระดาษและทองกระดาษ ที่ลูกหลานช่วยกันพับไว้ล่วงหน้า
- ของที่ผู้ล่วงลับชอบ เช่น โทรศัพท์ หรือของที่เกี่ยวกับอาชีพ
ขนาดและจำนวนขึ้นกับกำลังของครอบครัว ไม่มีข้อกำหนดว่าต้องมากเท่าใด การเผาต้องทำในจุดที่วัดหรือสุสานจัดไว้ให้ และต้องระวังเรื่องไฟ บางวัดจำกัดปริมาณหรือห้ามเผาชิ้นใหญ่ จึงควรถามวัดก่อนสั่งทำ
ชุดกงเต๊กของลูกหลาน
ชุดกงเต๊ก คือชุดไว้ทุกข์ที่ลูกหลานสวมขณะร่วมพิธี มักเป็นผ้าดิบสีขาวหรือผ้ากระสอบสวมทับเสื้อผ้าปกติ พร้อมหมวกหรือผ้าโพกศีรษะ
ชุดแต่ละแบบบอกลำดับความสัมพันธ์กับผู้ล่วงลับ เช่น ลูกชาย ลูกสาว สะใภ้ เขย และหลาน สวมไม่เหมือนกัน สีของผ้าคาดหรือเครื่องหมายบนชุดก็ต่างกันตามรุ่น รายละเอียดเหล่านี้ต่างกันตามกลุ่มภาษาและตระกูล
ครอบครัวไม่ต้องเตรียมชุดเอง คณะที่รับทำพิธีหรือร้านจัดงานศพจีนจะเตรียมให้ครบตามจำนวนลูกหลานที่แจ้ง ใต้ชุดกงเต๊กควรสวมเสื้อผ้าสีขาวหรือดำเรียบๆ ส่วนแขกไม่ต้องสวมชุดนี้ แต่งกายสุภาพตามบทความชุดไปงานศพได้
ข้อควรระวังในพิธีกงเต๊ก
ข้อควรระวังในพิธีกงเต๊กมีทั้งส่วนที่เป็นมารยาทและส่วนที่เป็นความเชื่อ ซึ่งแต่ละตระกูลถือไม่เท่ากัน
- ทำตามจังหวะที่ผู้นำพิธีบอก ไม่เดินตัดหน้าขบวนหรือออกจากแถวกลางพิธี
- ไม่พูดคุยเสียงดัง ไม่หัวเราะ และปิดเสียงโทรศัพท์
- ไม่แต่งกายสีสด โดยเฉพาะสีแดง
- ขณะเผาเครื่องกระดาษ ลูกหลานยืนล้อมจนไฟมอด ไม่ใช้ไม้เขี่ยกองไฟ ตามความเชื่อว่าจะทำให้ของเสียหาย
- ผู้ที่ตั้งครรภ์ ผู้ที่อยู่ในปีชงกับผู้ล่วงลับ หรือเด็กเล็ก บางตระกูลให้เลี่ยงบางขั้นตอน เช่น การข้ามสะพานหรือช่วงปิดฝาโลง ให้ถามผู้ใหญ่ในบ้าน
- ไม่ถ่ายรูปหรือวิดีโอช่วงพิธีโดยไม่ขออนุญาตเจ้าภาพ
ข้อ 4 และข้อ 5 เป็นความเชื่อ ไม่ใช่กฎตายตัว ถ้าครอบครัวไม่ได้ถือ ก็ไม่ต้องทำตาม
งานศพคนจีน ต่างจากงานศพไทยอย่างไร
งานศพคนจีนในไทยมีโครงงานคล้ายงานศพไทย คือมีคืนสวดและวันส่งศพ แต่ต่างกันที่พิธี ผู้ประกอบพิธี และการแต่งกายของลูกหลาน
|
หัวข้อ |
งานศพไทยพุทธ |
งานศพคนจีน |
|---|---|---|
|
ผู้สวด |
พระสงฆ์เถรวาท |
พระจีน พระญวน หรือคณะกงเต๊ก บางงานมีพระไทยด้วย |
|
พิธีเด่น |
สวดอภิธรรม ฌาปนกิจ |
กงเต๊ก เผาเครื่องกระดาษ |
|
การจัดการศพ |
เผาเป็นหลัก |
ฝังที่สุสานหรือเผา แล้วแต่ครอบครัว |
|
ชุดของลูกหลาน |
สีดำหรือขาว |
ชุดไว้ทุกข์ผ้าดิบหรือผ้ากระสอบ |
|
สิ่งที่แขกได้รับตอนกลับ |
ของชำร่วย |
ด้ายแดง ลูกอม หรือของชำร่วย แล้วแต่งาน |
|
การไว้ทุกข์ |
ตามที่ครอบครัวกำหนด |
มักมีกำหนด เช่น 49 วัน หรือ 100 วัน |
ครอบครัวจำนวนมากผสมสองธรรมเนียมเข้าด้วยกัน งานเดียวจึงอาจมีทั้งพระไทยสวดอภิธรรมและพิธีกงเต๊ก
มารยาทของแขกในงานกงเต๊ก
แขกในงานกงเต๊กไม่ต้องร่วมประกอบพิธี มาเคารพศพ แสดงความเสียใจ แล้วนั่งร่วมงานอย่างสงบก็พอ
- เคารพศพด้วยการจุดธูปตามจำนวนที่เจ้าภาพส่งให้ หรือยืนไหว้ ถ้าไม่สะดวกจุดธูป
- มอบซองทำบุญให้เจ้าภาพ ใช้ซองสีขาว ดูจำนวนได้ที่บทความใส่ซองงานศพ
- นั่งในบริเวณที่จัดไว้สำหรับแขก ไม่เข้าไปในวงพิธีของลูกหลาน
- ถ้าเจ้าภาพเชิญรับประทานอาหาร รับได้ตามมารยาท
- เมื่อกลับ ถ้าได้รับด้ายแดงหรือลูกอม ให้รับไว้ ธรรมเนียมบางตระกูลถือว่าเป็นการให้พรแขก
- กล่าวลาสั้นๆ ไม่ต้องรอจนเผาเครื่องกระดาษเสร็จ
ถ้าไม่แน่ใจว่าควรไปช่วงไหน ไปช่วงหัวค่ำของคืนสวดคืนใดก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นคืนกงเต๊ก
พวงหรีดสำหรับงานศพคนจีน
พวงหรีดส่งไปงานศพคนจีนได้ตามปกติ โทนที่ใช้ได้กับทุกงานคือขาว เขียว และม่วงอ่อน ดูหลักการเลือกได้ที่บทความสีพวงหรีด
ควรเลี่ยงดอกไม้สีแดงสดเป็นหลัก เว้นแต่เป็นงานของผู้ที่อายุยืนมาก ซึ่งบางตระกูลถือเป็นงานมงคลและใช้สีแดงหรือชมพูได้ ถ้าไม่ทราบธรรมเนียมของเจ้าภาพ โทนขาวปลอดภัยที่สุด ส่วนเวลาส่ง ดูได้ที่บทความส่งพวงหรีดวันไหน
ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดออนไลน์ส่งถึงวัดและสมาคม มีทั้งพวงหรีดดอกไม้สดและพวงหรีดพัดลม แจ้งสถานที่ ศาลา และข้อความบนป้ายทาง LINE ของร้าน ได้ทุกวัน
