ลอยอังคาร คืออะไร ต้องเตรียมอะไรบ้าง ขั้นตอน สถานที่ และเก็บอัฐิไว้ที่บ้านได้ไหม

ลอยอังคาร คือพิธีนำเถ้ากระดูกของผู้ล่วงลับที่เหลือจากการฌาปนกิจไปลอยในแม่น้ำหรือทะเล ตามความเชื่อว่าร่างกายกลับคืนสู่ธรรมชาติ และให้ลูกหลานได้ปล่อยวาง ไม่มีกำหนดตายตัวว่าต้องทำภายในกี่วัน ใช้เวลาจริงบนเรือราว 30 นาทีถึงหนึ่งชั่วโมง

ส่วนใหญ่ทำหลังเก็บอัฐิเสร็จ โดยแยกกระดูกชิ้นที่ต้องการเก็บไว้บูชา แล้วนำส่วนที่เหลือพร้อมเถ้าไปลอย ทำได้ทั้งแบบพิธีเต็มบนเรือที่มีเจ้าหน้าที่นำ และแบบง่ายที่ครอบครัวทำเองที่ท่าน้ำ บทความนี้สรุปทุกคำถามที่เจ้าภาพต้องตัดสินใจไว้ในตารางแรก ส่วนหัวข้อถัดไปคือรายละเอียดของแต่ละข้อ

ลอยอังคาร สรุปคำตอบที่เจ้าภาพต้องรู้

ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องไหน ให้ถามพระที่วัดซึ่งจัดงานฌาปนกิจ หรือผู้ใหญ่ในครอบครัว เพราะธรรมเนียมเรื่องลอยอังคารต่างกันไปตามท้องถิ่นและความเชื่อของแต่ละบ้าน

ลอยอังคาร คืออะไร อัฐิกับอังคารต่างกันอย่างไร

การลอยอังคารคือการส่งผู้ล่วงลับครั้งสุดท้ายหลังงานศพ คำว่า "อังคาร" มาจากภาษาบาลีสันสกฤตแปลว่าถ่าน จึงใช้เรียกเถ้าที่เหลือจากการเผา ความเชื่อที่เล่าต่อกันมาคือร่างกายประกอบด้วยดิน น้ำ ไฟ ลม เมื่อลอยเถ้าไปกับสายน้ำก็เหมือนคืนธาตุสู่ธรรมชาติ และเป็นการปล่อยวางของคนที่ยังอยู่

อัฐิ คือกระดูกชิ้นที่เหลือหลังการเผา ส่วนอังคารคือเถ้าถ่านและเศษกระดูกเล็กๆ ครอบครัวส่วนใหญ่จะเก็บอัฐิบางชิ้นไว้บูชาในโกศ แล้วนำอังคารไปลอย บางครอบครัวลอยทั้งหมดโดยไม่เก็บไว้เลย ทั้งสองแบบทำได้ แล้วแต่ความประสงค์ของผู้ล่วงลับและญาติ

ในภาษาอังกฤษ ลอยอังคารเรียกว่า scattering ashes หรือ ash scattering ceremony ใช้ได้เวลาต้องอธิบายให้ญาติหรือเพื่อนต่างชาติฟัง

ลอยอังคาร ต้องลอยภายในกี่วัน และวันห้ามลอยอังคาร

ลอยอังคารไม่มีกำหนดว่าต้องทำภายในกี่วัน ขึ้นกับความพร้อมของครอบครัว ที่พบบ่อยมีสามแบบ

1. ลอยวันเดียวกับเก็บอัฐิ มักเป็นเช้าวันรุ่งขึ้นหลังฌาปนกิจ ญาติยังอยู่กันครบ จบงานในรอบเดียว
2. ลอยพร้อมงานทำบุญ 7 วัน 50 วัน หรือ 100 วัน ครอบครัวได้พักก่อน และรวมญาติได้อีกครั้ง ดูรายละเอียดงานบุญได้ที่ทำบุญ 50 วัน และทำบุญ 100 วัน
3. เก็บไว้ก่อนแล้วลอยเมื่อพร้อม บางครอบครัวรอครบปี หรือรอญาติที่อยู่ไกลกลับมาร่วม

เรื่องวันห้ามลอยอังคาร ทางพระพุทธศาสนาไม่ได้กำหนดวันห้ามไว้ บางครอบครัวถือฤกษ์ บางบ้านเลี่ยงวันที่ตรงกับความเชื่อของตระกูล ส่วนการลอยในวันพระ บางคนมองว่าเป็นวันดี บางคนเลี่ยง ถ้าญาติผู้ใหญ่ถืออย่างไรให้ทำตามนั้นจะสบายใจทุกฝ่าย เวลาที่นิยมคือช่วงเช้าถึงก่อนเที่ยง เพราะแดดยังไม่แรงและน้ำมักนิ่งกว่า

ลอยอังคารต้องเตรียมอะไรบ้าง

ถ้าใช้บริการเรือของวัดหรือผู้ให้บริการ ส่วนใหญ่มีชุดอุปกรณ์เตรียมไว้ให้แล้ว ถามก่อนว่าชุดของเขามีอะไร จะได้ไม่ซื้อซ้ำ ของที่ใช้แบ่งได้เป็นของจำเป็นกับของเสริม

ของจำเป็น

1. อังคารของผู้ล่วงลับ ใส่ลุ้งดินเผาที่ย่อยสลายได้ หรือห่อผ้าขาว
2. พวงมาลัยสำหรับคล้องลุ้ง
3. กลีบดอกไม้ เช่น กุหลาบ ดาวเรือง มะลิ สำหรับโรยตามลงน้ำ
4. ธูปและเทียน
5. ผ้าขาวหนึ่งผืนกับสายสิญจน์สำหรับห่อและมัดลุ้ง

ของเสริมเมื่อทำพิธีเต็ม

1. เครื่องบูชาแม่ย่านางเรือ มีดอกไม้หรือพวงมาลัย ธูปเทียน น้ำ อาหารคาวหวาน
2. กระทงดอกไม้สำหรับบูชาเจ้าแม่นที หรือท้าวสีทันดร
3. น้ำอบไทยสำหรับสรงอังคาร
4. เหรียญสำหรับโยนลงน้ำก่อนลอย
5. รูปผู้ล่วงลับ ไม่บังคับ บางครอบครัวนำไปตั้งระหว่างไหว้อังคารแล้วนำกลับบ้าน

ของที่ควรเลี่ยงคือพลาสติก โฟม และของมีค่าที่จะทิ้งลงน้ำ เพราะไม่ย่อยสลายและทำร้ายแหล่งน้ำ ลุ้งที่ดีควรเป็นดินเผาที่ละลายไปกับน้ำได้ ถ้าหาลุ้งไม่ได้ ใช้ผ้าขาวบางหรือกระดาษสาห่อแทนได้

ขั้นตอนพิธีลอยอังคาร

ลำดับที่ผู้ให้บริการหลายเจ้าใช้ตรงกันมีสี่ช่วง รายละเอียดอาจต่างกันเล็กน้อยตามแต่ละท่าเรือ และโดยมากจะมีเจ้าหน้าที่คอยบอกทีละขั้น

1. บูชาแม่ย่านางเรือ เมื่อทุกคนลงเรือแล้ว ประธานในพิธีจุดธูปเทียนบูชาและขออนุญาตแม่ย่านางเรือ แล้วจึงนำอังคารลงเรือออกเดินทาง
2. ไหว้อังคาร เจ้าหน้าที่เปิดลุ้งให้ ประธานจุดธูปเทียน สรงน้ำอบ โรยกลีบดอกไม้ แล้วญาติไหว้ตามลำดับ จากนั้นห่อลุ้งด้วยผ้าขาว มัดสายสิญจน์ และคล้องพวงมาลัย
3. บูชาเจ้าแม่นที ถึงจุดลอยแล้ว ประธานจุดธูปเทียนบูชาเจ้าแม่นทีหรือท้าวสีทันดร เปรียบเหมือนฝากผู้ล่วงลับไว้กับสายน้ำ
4. ลอยอังคาร ทุกคนสงบนิ่งไว้อาลัยครู่หนึ่ง โยนเหรียญลงน้ำ ลอยกระทงดอกไม้นำ แล้วค่อยๆ วางลุ้งลงน้ำ ญาติโรยกลีบดอกไม้ตาม และเรือวนรอบจุดลอยก่อนกลับเข้าฝั่ง

หลังลอยเสร็จ หลายครอบครัวไม่หันกลับไปมองระหว่างเรือแล่นออก เป็นความเชื่อเรื่องการปล่อยวาง บางบ้านถือ บางบ้านไม่ถือ คำกล่าวระหว่างลอยไม่มีบทบังคับ ใช้คำอธิษฐานของครอบครัวเองได้ เช่น ขอให้ผู้ล่วงลับไปสู่สุคติ

ลอยอังคารที่ไหนดี สถานที่ที่คนนิยม

ลอยอังคารที่ไหนดีขึ้นกับว่าครอบครัวอยู่ที่ไหนและอยากได้พิธีแบบใด หลักคือเลือกที่มีน้ำไหล มีท่าเรือหรือบริการเรือ และไม่ใช่ต้นน้ำหรือเขตห้ามลอย ตัวอย่างสถานที่ที่คนค้นหาบ่อย

โทรถามวัดหรือท่าเรือก่อนทุกครั้ง เรื่องวันเวลาที่รับ ค่าบริการ ชุดอุปกรณ์ และจำนวนคนที่ขึ้นเรือได้ เพราะแต่ละที่เปลี่ยนเงื่อนไขได้ ถ้าผู้ล่วงลับผูกพันกับแม่น้ำใกล้บ้านเกิด การลอยที่ท่าน้ำวัดใกล้บ้านก็ได้ความหมายไม่น้อยกว่ากัน

ค่าใช้จ่ายลอยอังคาร

ค่าใช้จ่ายลอยอังคารมีช่วงกว้าง ตั้งแต่ไม่ถึงพันบาทไปจนถึงหลายพันบาท ส่วนที่แพงที่สุดคือค่าเช่าเรือ ตัวอย่างการประมาณที่เผยแพร่กันคือ

ถ้าลอยเองที่ท่าน้ำวัดโดยไม่เช่าเรือ ค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่เหลือแค่ลุ้งกับดอกไม้ บางวัดรับทำบุญตามศรัทธาแทนค่าบริการ ส่วนการลอยในทะเลที่ต้องเดินทางไกลหรือใช้เรือลำใหญ่สำหรับญาติหลายสิบคน จะสูงกว่านี้ ขอใบเสนอราคาจากสองสามที่ก่อนตัดสินใจ

ลอยอังคารแบบง่ายๆ ทำเองได้ไหม และต้องนิมนต์พระไหม

ลอยอังคารแบบง่ายๆ ทำเองได้ ไม่มีข้อบังคับว่าต้องมีพระหรือเจ้าหน้าที่ ลำดับสั้นๆ ที่ครอบครัวใช้กันคือ

1. ไปที่ท่าน้ำวัดหรือจุดที่อนุญาตให้ลอย แจ้งวัดหรือเจ้าของท่าก่อน
2. จุดธูปเทียนไหว้อังคาร กล่าวลาและอธิษฐานตามความเชื่อของครอบครัว
3. ค่อยๆ วางลุ้งหรือห่อผ้าขาวลงน้ำ แล้วโรยกลีบดอกไม้ตาม
4. เก็บขยะ ธูป และถุงพลาสติกกลับทั้งหมด

เรื่องนิมนต์พระ ไม่จำเป็นต้องมีในพิธีลอย แต่หลายครอบครัวนิมนต์พระมาสวดบังสุกุลหรือทำบุญที่วัดก่อนลงเรือ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับ จำนวนพระแล้วแต่ความสะดวก ไม่มีจำนวนที่ถูกหรือผิด

เก็บอัฐิไว้ที่บ้านได้ไหม และทางเลือกอื่น

เก็บอัฐิไว้ที่บ้านได้ หลายครอบครัวเก็บอัฐิบางส่วนไว้ในโกศ วางบนหิ้งพระหรือที่สูงที่สะอาด ใกล้รูปผู้ล่วงลับ และไหว้ในวันสำคัญ ความเชื่อว่าดีหรือไม่ดีต่างกันไปตามครอบครัว ถ้าคนในบ้านไม่สบายใจ มีทางเลือกอื่นอีก

1. เก็บอัฐิไว้ที่วัด หลายวัดมีช่องบรรจุอัฐิที่กำแพงหรือเจดีย์ ญาติไปทำบุญและไหว้ได้ตามโอกาส ค่าบรรจุแล้วแต่วัด
2. แบ่งอัฐิ เก็บบางส่วนที่บ้าน บางส่วนบรรจุที่วัด หรือแบ่งให้ลูกหลานที่อยู่คนละที่
3. ลอยทั้งหมด ไม่เก็บไว้เลย เหมาะกับครอบครัวที่ต้องการปล่อยวางทั้งหมด หรือผู้ล่วงลับสั่งไว้

การเลือกโกศเก็บอัฐิ ใช้แบบที่มีฝาปิดสนิทและทำจากวัสดุแข็งแรง ส่วนการเก็บอัฐิหลังเผา (การแยกกระดูกจากเถ้า) มักทำที่เมรุในเช้าวันรุ่งขึ้นหลังฌาปนกิจ โดยมีสัปเหร่อหรือเจ้าหน้าที่ของวัดช่วย

การแต่งกายและข้อควรระวังในวันลอยอังคาร

ลอยอังคารใส่ชุดสีอะไร ที่นิยมคือชุดสุภาพสีดำ ขาว หรือโทนเข้ม เหมือนวันไปงานศพ บางครอบครัวให้ญาติใส่ขาวทั้งหมด แล้วแต่ตกลงกัน ข้อควรระวังในวันนั้นมีดังนี้

1. รองเท้าไม่ลื่น พื้นเรือและท่าน้ำมักเปียก เลี่ยงรองเท้าส้นสูง
2. เด็กและผู้สูงอายุ ให้ใส่เสื้อชูชีพที่เรือมีให้ และมีคนดูแลตลอดเวลา
3. ไม่ทิ้งของที่ไม่ย่อยสลาย ลงน้ำ ทั้งพลาสติก โฟม และของมีค่า
4. เผื่อเวลาเดินทาง ท่าเรือหลายแห่งมีรอบเวลาเรือ ไปสายอาจต้องรอรอบถัดไป
5. ไม่ยืดพิธีจนเกินไป ลอยอังคารเป็นพิธีของการปล่อยวาง ทำให้เรียบง่ายและสงบจะเหมาะกว่า

หลังลอยอังคาร หลายครอบครัวจัดทำบุญอุทิศส่วนกุศลต่อที่บ้านหรือที่วัด ถ้าต้องการดอกไม้หน้ารูปหรือดอกไม้ถวายพระในวันนั้น ดูแบบได้ที่ดอกไม้งานศพ ย้อนดูธรรมเนียมช่วงก่อนหน้าได้ที่บทความสวดอภิธรรม และถ้ายังเหลือของที่ระลึกจากงาน ใช้แจกในวันทำบุญได้ตามที่เขียนไว้ในของชำร่วยงานศพ

สอบถามทาง LINE ได้ทุกวัน ทั้งเรื่องดอกไม้และพวงหรีด หรือดูแบบทั้งหมดได้ที่ร้านพวงหรีดออนไลน์ของเรา