ประวัติวัดมหาธาตุ อยุธยา วัดเศียรพระในรากโพธิ์กลางเกาะเมือง

ประวัติวัดมหาธาตุ อยุธยา เริ่มที่ พ.ศ. 1917 เมื่อสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพะงั่ว) โปรดให้สร้างวัดขึ้นกลางพระนคร และสมเด็จพระราเมศวรสร้างต่อจนได้พระปรางค์ประธานที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ วัดถูกทำลายเมื่อเสียกรุงครั้งที่ 2 ทุกวันนี้เป็นโบราณสถานในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา คนส่วนใหญ่รู้จักจากเศียรพระพุทธรูปในรากโพธิ์

สรุปข้อมูลวัดมหาธาตุ อยุธยา

เวลาเปิดและค่าเข้าชมเป็นข้อมูลจากหน่วยงานรัฐและเว็บท่องเที่ยว ซึ่งบางแหล่งให้เวลาปิดเร็วกว่านี้ ควรตรวจกับอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาก่อนไป

ประวัติวัดมหาธาตุ อยุธยา ตามลำดับเวลา

วัดมหาธาตุสร้างในสมัยอยุธยาตอนต้น ได้รับการบูรณะอีกอย่างน้อยสองรัชกาล แล้วร้างไปหลัง พ.ศ. 2310

ปีที่พระปรางค์พังครั้งหลัง แหล่งข้อมูลให้ไว้ไม่ตรงกัน บางแหล่งระบุวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2447 ในรัชกาลที่ 5 บางแหล่งระบุ พ.ศ. 2454 ในรัชกาลที่ 6 ที่ตรงกันคือพังหลังวัดร้างไปแล้วกว่าร้อยปี และไม่ได้สร้างขึ้นใหม่

การขุดค้นเมื่อ พ.ศ. 2499 พบพระบรมสารีริกธาตุอยู่ลึกจากพื้นดินลงไปประมาณ 6 เมตร บรรจุในผอบหินที่ข้างในมีสถูปทำจากวัสดุต่างชนิดซ้อนกัน 7 ชั้น ปัจจุบันเครื่องทองและพระบรมสารีริกธาตุจากกรุนี้จัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา ในตัวเมืองอยุธยา ถัดมาอีกปีคือ พ.ศ. 2500 ยังพบจารึกแผ่นดีบุกอักษรไทยสมัยอยุธยาที่กรุฐานพระปรางค์ด้วย

ความสำคัญของวัดมหาธาตุในสมัยกรุงศรีอยุธยา

วัดมหาธาตุเป็นวัดที่ประดิษฐานพระบรมธาตุประจำพระนคร และเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราชฝ่ายคามวาสี ส่วนพระสังฆราชฝ่ายอรัญวาสีประทับที่วัดป่าแก้ว ซึ่งก็คือวัดใหญ่ชัยมงคลในปัจจุบัน อ่านต่อได้ที่ประวัติวัดใหญ่ชัยมงคล

วัดตั้งอยู่กึ่งกลางเกาะเมือง จึงเป็นศูนย์กลางของเมืองและเป็นที่จัดพระราชพิธีของกรุงศรีอยุธยา พระมหากษัตริย์หลายรัชกาลบูรณะวัดนี้ต่อเนื่องกันมาจนถึงปลายอยุธยา

วัดยังอยู่ในเหตุการณ์การเมืองด้วย พระศรีศิลป์กับจมื่นศรีสรรักษ์เคยซุ่มพลที่ปรางค์วัดมหาธาตุ ก่อนยกเข้าพระราชวังทางประตูมงคลสุนทรเพื่อจับกุมสมเด็จพระศรีเสาวภาคย์

อายุของวัดมหาธาตุและสถานะมรดกโลก

นับจากปีที่เริ่มสร้างคือ พ.ศ. 1917 วัดมหาธาตุ อยุธยา มีอายุราว 650 ปี (ถึง พ.ศ. 2569 ครบ 652 ปี) มีนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าบริเวณนี้อาจมีวัดมาก่อนสมัยกรุงศรีอยุธยา เพราะพบพระพุทธรูปหินสมัยลพบุรีภายในวัด แต่เรื่องนี้ยังเป็นข้อสันนิษฐาน

วัดมหาธาตุเป็นโบราณสถานแห่งหนึ่งในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ซึ่งยูเนสโกขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ในนามนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา วัดจึงเป็นมรดกโลกในฐานะส่วนหนึ่งของเมืองเก่า ไม่ได้ขึ้นทะเบียนแยกเป็นรายวัด

สิ่งที่ควรชมในวัดมหาธาตุ อยุธยา

เศียรพระพุทธรูปในรากโพธิ์

เศียรพระ วัดมหาธาตุ อยู่ที่ผนังวิหารเล็ก เดินผ่านประตูทางเข้าเข้าไปไม่ไกลก็ถึง สังเกตได้จากกลุ่มคนที่รอถ่ายรูป เป็นเศียรพระพุทธรูปหินทรายศิลปะอยุธยา เหลือเฉพาะส่วนเศียร องค์พระหายไปแล้ว และมีรากโพธิ์โอบไว้จนเห็นเพียงพระพักตร์ คนจำนวนมากจึงเรียกที่นี่ว่าวัดเศียรพระ

ที่มาของเศียรพระไม่มีบันทึกแน่ชัด สันนิษฐานกันว่าพระพุทธรูปเสียหายตอนเสียกรุง พ.ศ. 2310 เศียรหักตกอยู่กับพื้น เมื่อวัดร้างต้นโพธิ์ก็ขึ้นและรากค่อยๆ หุ้มเศียรไว้ รากไม้ชุดเดียวกันนี้แผ่เกาะเต็มผนังวิหารเล็ก กรมศิลปากรจึงคงต้นโพธิ์ไว้ ไม่ตัดออกเหมือนที่อื่น

พระปรางค์ประธาน

พระปรางค์ประธานอยู่กลางวัด เคยเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ทุกวันนี้เหลือส่วนฐานสูงถึงระดับใต้ซุ้มปรางค์ ราชทูตลังกาที่มาเยือนในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบันทึกว่า รอบฐานพระปรางค์มีรูปราชสีห์ หมี หงส์ นกยูง กินนร โค สุนัขป่า กระบือ และมังกรเรียงราย ซึ่งอาจหมายถึงสัตว์ป่าหิมพานต์รอบเชิงเขาพระสุเมรุ

เจดีย์แปดเหลี่ยม

เจดีย์แปดเหลี่ยมเป็นเจดีย์ฐานแปดเหลี่ยมซ้อนลดหลั่นกัน 4 ชั้น ชั้นบนสุดเป็นปรางค์องค์เล็ก ข้างซุ้มแต่ละชั้นประดับรูปเทวดา ส่วนชั้นที่ 4 เป็นรูปพระพรหม เจดีย์ทรงนี้พบองค์เดียวในอยุธยา

วิหารและปรางค์ขนาดกลาง

วิหารของวัดเหลือฐานกับฐานชุกชีของพระประธาน กรมศิลปากรเคยขุดสำรวจใต้ฐานชุกชีลึกรวมราว 4 เมตร พบภาชนะดินเผาขนาดเล็ก 5 ใบ บรรจุแผ่นทองรูปต่างๆ

รอบพระปรางค์ประธานมีปรางค์ขนาดกลางเรียงราย ในคูหาของปรางค์องค์หนึ่งยังเหลือภาพจิตรกรรมพุทธประวัติตอนเรือนแก้ว ส่วนลานโล่งด้านทิศตะวันตกเคยเป็นที่ตั้งตำหนักของสมเด็จพระสังฆราช

ความเชื่อเกี่ยวกับวัดมหาธาตุ อยุธยา

ความเชื่อเรื่องวัดมหาธาตุ อยุธยา ผูกอยู่กับพระบรมสารีริกธาตุที่เคยบรรจุในพระปรางค์ประธาน รูปสัตว์รอบฐานพระปรางค์ตีความกันว่าเป็นสัตว์ป่าหิมพานต์เชิงเขาพระสุเมรุ ซึ่งตามคติโบราณเป็นแกนกลางของจักรวาล

ปัจจุบันวัดเป็นโบราณสถานที่ร้างมาตั้งแต่เสียกรุง และไม่มีแหล่งทางการระบุว่าควรขอพรเรื่องใด ใครตั้งใจไปไหว้พระทำบุญในอยุธยา ดูเส้นทางได้ที่ทำบุญ 9 วัด อยุธยา

เวลาเปิดปิด ค่าเข้าชม และการเดินทาง

วัดมหาธาตุ อยุธยา เปิดทุกวัน กรมประชาสัมพันธ์ให้ข้อมูลว่าจำหน่ายบัตรเวลา 08.00 ถึง 17.00 น. และชมได้ถึง 18.00 น. ขณะที่เว็บท่องเที่ยวบางแห่งระบุเวลาเปิด 08.30 ถึง 16.30 น. ไปให้ถึงก่อน 16.00 น. จะไม่พลาด

• ค่าเข้าชม: คนไทย 10 บาท ชาวต่างชาติ 50 บาท อัตราอาจปรับได้ ควรตรวจกับอุทยานก่อนไป
• ที่ตั้ง: เชิงสะพานป่าถ่าน ทางทิศตะวันออกของวัดพระศรีสรรเพชญ์ ใกล้วัดราชบูรณะ
• การเดินทาง: อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ไปทางเหนือประมาณ 75 กิโลเมตร ตามถนนสายเอเชีย
• ที่จอดรถ: มีลานจอดบริเวณทางเข้า

วัดมหาธาตุแห่งอื่นในไทย

ชื่อวัดมหาธาตุใช้เรียกวัดที่มีพระสถูปหรือพระปรางค์บรรจุพระบรมธาตุ ไทยจึงมีวัดชื่อนี้หลายจังหวัด วัดที่มีเศียรพระในรากโพธิ์คือวัดที่อยุธยาแห่งเดียว

ยังมีวัดมหาธาตุที่ชัยนาท พิจิตร เพชรบูรณ์ ยโสธร และอีกหลายจังหวัด ก่อนเดินทางจึงควรดูชื่อจังหวัดให้ตรงกับวัดที่ตั้งใจไป

หากต้องส่งพวงหรีดไปงานศพที่วัด สั่งได้ที่ส่งพวงหรีดถึงศาลา หรือสอบถามทาง LINE