วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าวัดภูเขาทอง เป็นพระอารามหลวงชั้นโท อยู่ริมคลองมหานาค แขวงบ้านบาตร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เดิมชื่อวัดสะแก สร้างมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา จุดเด่นคือพระบรมบรรพต (ภูเขาทอง) สูง 77 เมตร บนยอดมีเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ
สรุปข้อมูลวัดสระเกศ ภูเขาทอง
|
เรื่อง |
ข้อมูล |
|---|---|
|
ชื่อทางการ |
วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร |
|
ชื่อที่คนเรียก |
วัดภูเขาทอง |
|
ชื่อเดิม |
วัดสะแก |
|
ประเภท |
พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรมหาวิหาร |
|
สมัยที่สร้าง |
กรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่ 1 บูรณะและพระราชทานชื่อใหม่ |
|
พระบรมบรรพต (ภูเขาทอง) |
เริ่มสร้างรัชกาลที่ 3 เปลี่ยนเป็นภูเขา พ.ศ. 2408 เสร็จรัชกาลที่ 5 สูง 77 เมตร |
|
บนยอดภูเขาทอง |
เจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่ขุดพบที่เมืองกบิลพัสดุ์ |
|
บันไดขึ้นยอด |
344 ขั้น |
|
พระประธานในพระอุโบสถ |
พระพุทธมงคลชินสีห์วชิรมุนี |
|
พระพุทธรูปสำคัญอื่น |
พระอัฏฐารส หลวงพ่อดำ หลวงพ่อโต |
|
งานประจำปี |
งานวัดภูเขาทองและห่มผ้าแดง ปี 2569 จัด 17 ถึง 29 พฤศจิกายน |
|
ที่ตั้ง |
ถนนจักรพรรดิพงษ์ แขวงบ้านบาตร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร 10100 |
|
รถไฟฟ้าใกล้สุด |
MRT สามยอด ทางออก 1 เดินราว 1.4 กิโลเมตร |
|
เวลาเปิด |
แต่ละแหล่งลงไม่ตรงกัน ให้เช็กกับวัดก่อนไป |
ประวัติวัดสระเกศ จากวัดสะแกถึงพระอารามหลวง
วัดสระเกศเป็นวัดเก่าตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ชื่อเดิมคือวัดสะแก เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 2325 โปรดให้ปฏิสังขรณ์วัด ขุดคลองรอบพระอาราม แล้วพระราชทานชื่อใหม่ว่าวัดสระเกศ
ชื่อสระเกศแปลว่าชำระพระเกศา วิกิพีเดียยกพระราชวิจารณ์ของรัชกาลที่ 5 ว่ามีคำเล่ากันมาว่า ตอนเสด็จกลับจากกัมพูชาเพื่อมาระงับเหตุจลาจลในกรุงธนบุรี รัชกาลที่ 1 ทรงทำพิธีสรงพระมุรธาภิเษกที่วัดสะแกก่อนเข้าพระนคร วัดจึงได้ชื่อนี้
พระอุโบสถอยู่ทางทิศตะวันออกของวัด สร้างมาตั้งแต่สมัยอยุธยาและบูรณะในสมัยรัชกาลที่ 1 รอบพระอุโบสถมีระเบียงคดที่ประดิษฐานพระพุทธรูปเรียงกันทั้ง 4 ด้าน รวม 163 องค์ หน้าบันเป็นไม้แกะสลักปิดทองรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ จิตรกรรมฝาผนังด้านในเขียนครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 3 และปฏิสังขรณ์ในสมัยรัชกาลที่ 7
- สมัยอยุธยา สร้างวัด ชื่อวัดสะแก
- พ.ศ. 2325 เป็นต้นมา รัชกาลที่ 1 ปฏิสังขรณ์และพระราชทานชื่อวัดสระเกศ
- สมัยรัชกาลที่ 3 เริ่มสร้างพระปรางค์ใหญ่ แต่ฐานทรุดจนต้องหยุด
- พ.ศ. 2408 รัชกาลที่ 4 โปรดให้แก้เป็นภูเขา มีเจดีย์บนยอด
- สมัยรัชกาลที่ 5 สร้างเสร็จ อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุขึ้นประดิษฐาน
ภูเขาทอง พระบรมบรรพต สูง 77 เมตร บันได 344 ขั้น
ภูเขาทองมีชื่อทางการว่าพระบรมบรรพต สูง 77 เมตร เดินขึ้นยอดด้วยบันได ป้ายที่ทางขึ้นและข่าวมติชนเมื่อ พ.ศ. 2565 บอกตรงกันว่ามี 344 ขั้น
รัชกาลที่ 3 ตั้งใจสร้างพระปรางค์ใหญ่ให้เหมือนเจดีย์ภูเขาทองที่กรุงศรีอยุธยา ฐานเป็นแบบย่อมุมไม้สิบสอง ก่อขึ้นไปได้ถึงชั้นทักษิณที่ 2 ก็เกิดการทรุดตัว อิฐที่หุ้มข้างนอกแตกร้าวทั้งองค์ แก้ไม่ได้จึงทิ้งค้างไว้ ถึง พ.ศ. 2408 รัชกาลที่ 4 โปรดให้ทำเป็นภูเขา บนยอดก่อเจดีย์ทรงระฆัง และพระราชทานนามว่าพระบรมบรรพต งานมาเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งได้รับพระราชทานนามว่า "สุวรรณบรรพต"
เจดีย์บนยอดเป็นเจดีย์ทรงระฆังแบบอยุธยา ถ่ายแบบมาจากเจดีย์ประธานของวัดพระศรีสรรเพชญ์ ทั้งองค์ประดับกระเบื้องโมเสกสีทอง ในสมัยรัชกาลที่ 5 เดิมนำพระทันตธาตุจำลองมาประดิษฐานไว้ก่อน ต่อมารัฐบาลอังกฤษซึ่งปกครองอินเดียอยู่ในเวลานั้นทูลเกล้าฯ ถวายพระบรมสารีริกธาตุที่ขุดพบที่เมืองกบิลพัสดุ์ จึงโปรดให้สร้างเจดีย์น้อยไว้ในซุ้มของเจดีย์บนยอดเพื่อประดิษฐาน
ใครเดินขึ้นบันไดไม่ไหว กราบหลวงพ่อดำในวิหารเชิงภูเขาทองแทนได้ มีคำเล่าว่าหลวงพ่อดำสร้างไว้สำหรับคนที่ขึ้นไปสักการะพระบรมสารีริกธาตุบนยอดไม่ได้
พระพุทธรูปสำคัญในวัดสระเกศ
พระพุทธรูปสำคัญของวัดสระเกศคือพระพุทธมงคลชินสีห์วชิรมุนีในพระอุโบสถ พระอัฏฐารสในพระวิหาร และหลวงพ่อดำกับหลวงพ่อโตที่เชิงภูเขาทอง
- พระพุทธมงคลชินสีห์วชิรมุนี พระประธานในพระอุโบสถ ปางสมาธิ เดิมเป็นพระพุทธรูปหินทราย ใน พ.ศ. 2326 รัชกาลที่ 1 โปรดให้พอกปูนทับแล้วลงรักปิดทอง เดิมไม่มีชื่อ จนวันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2565 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานนามนี้ในวาระสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ 240 ปี
- พระอัฏฐารส (พระอัฏฐารสศรีสุคตทศพลญาณบพิตร) ในพระวิหารพระอัฏฐารส พระพุทธรูปยืนหล่อสำริด ปางห้ามญาติ สันนิษฐานว่าเคยอยู่ที่วัดวิหารทอง จังหวัดพิษณุโลก มีตำนานเล่าว่าล่องเรือมาตามแม่น้ำเจ้าพระยา คนมามุงดูราว 3 แสนคน ท่าน้ำนั้นจึงได้ชื่อว่าท่าน้ำสามแสน ก่อนเพี้ยนเป็นสามเสน
- หลวงพ่อดำ ในวิหารเชิงภูเขาทองทางทิศตะวันตก พระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทอง ปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 4 ศอก ศิลปะรัตนโกสินทร์ตอนต้น
- หลวงพ่อโต วัดสระเกศ ที่เชิงภูเขาทองทางทิศเหนือ พระพุทธรูปหล่อปางมารวิชัย สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 หน้าตักกว้าง 7 ศอก 1 คืบ สูง 10 ศอก รัชกาลที่ 5 โปรดให้อัญเชิญมาไว้ตรงนี้ หันพระพักตร์ไปทางคลองมหานาค
ด้านหลังในพระวิหารพระอัฏฐารสยังมีหลวงพ่อดุสิต ซึ่งเคยเป็นพระประธานของวัดดุสิต ก่อนรัชกาลที่ 5 สร้างพระราชวังดุสิตและสถาปนาวัดเบญจมบพิตรขึ้นแทนวัดเดิม ส่วนหอพระไตรปิฎกที่ทิศใต้ของภูเขาทองเป็นเรือนไม้ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 เดิมตั้งอยู่กลางสระน้ำ ปัจจุบันถมสระไปแล้ว
แร้งวัดสระเกศ กับโรคห่าในกรุงเทพ
"แร้งวัดสระเกศ" มาจากช่วงที่อหิวาตกโรค (โรคห่า) ระบาดในกรุงเทพสองครั้งใหญ่ ศพจำนวนมากถูกนำมาที่วัดนี้จนเผาไม่ทัน ฝูงแร้งจึงมาลงกินซากศพจนคนเล่าต่อกันมา
ครั้งแรก พ.ศ. 2363 สมัยรัชกาลที่ 2 ยังไม่มีวิธีรักษา มีผู้เสียชีวิตราว 3 หมื่นคน รัชกาลที่ 2 โปรดให้ตั้งพิธีอาพาธพินาศ อัญเชิญพระแก้วมรกตและพระบรมสารีริกธาตุออกแห่ ศพกองอยู่ตามวัดเพราะฝังและเผาไม่ทัน วัดสระเกศเป็นที่ที่มีแร้งมารวมกันนับพัน
ครั้งที่สอง พ.ศ. 2392 เรียกกันว่า "ห่าลงปีระกา" ช่วงเดือนแรกมีคนเสียชีวิต 15,000 ถึง 20,000 คน ตลอดฤดูราว 40,000 คน เจ้าฟ้ามงกุฎ (รัชกาลที่ 4) ซึ่งขณะนั้นยังทรงผนวช ให้วัดสระเกศ วัดบางลำพู (วัดสังเวชวิศยาราม) และวัดตีนเลน (วัดบพิตรพิมุข) เป็นที่เผาศพ วันที่มากที่สุดเผาถึง 696 ศพ วัดสระเกศรับศพไว้มากที่สุดในสามวัดนี้
งานวัดภูเขาทอง 2569 และประเพณีห่มผ้าแดง
งานวัดภูเขาทอง 2569 จัดวันที่ 17 ถึง 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 รวม 13 วัน 13 คืน ตามที่ฐานเศรษฐกิจและ Time Out รายงานตรงกัน วันแรก (17 พฤศจิกายน) เวลา 06.00 น. มีพิธีห่มผ้าแดงองค์พระเจดีย์บนพระบรมบรรพต
ห่มผ้าแดงคือการแห่ผ้าแดงขึ้นไปห่มรอบองค์เจดีย์บนยอดภูเขาทอง ฐานเศรษฐกิจเขียนว่าสืบทอดมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 และผู้ร่วมพิธีเขียนชื่อนามสกุลลงบนผ้าแดงได้ก่อนร่วมขบวน ส่วนภาคกลางคืนเป็นงานวัดแบบเก่า มีซุ้มอาหาร ขนมโบราณ และเครื่องเล่น
งานจัดช่วงลอยกระทงทุกปี แต่จำนวนวันเปลี่ยนไปตามปี ปี 2568 จัด 10 วัน (29 ตุลาคม ถึง 7 พฤศจิกายน) เปิดราว 07.00 ถึง 24.00 น. ตามที่ไทยรัฐรายงาน ส่วนเวลาเปิดปิดของปี 2569 ยังไม่เห็นประกาศ
วัดภูเขาทอง กรุงเทพ กับวัดภูเขาทอง อยุธยา
วัดภูเขาทองในกรุงเทพคือวัดสระเกศ ส่วนวัดภูเขาทองที่อยุธยาเป็นอีกวัดหนึ่ง ชื่อเหมือนกันแต่อยู่คนละจังหวัด
|
|
วัดภูเขาทอง กรุงเทพ |
วัดภูเขาทอง อยุธยา |
|---|---|---|
|
ชื่อทางการ |
วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร |
วัดภูเขาทอง |
|
ที่ตั้ง |
เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร |
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา |
|
สิ่งที่เรียกว่าภูเขาทอง |
พระบรมบรรพต ภูเขาจำลองสูง 77 เมตร มีเจดีย์บนยอด |
เจดีย์ภูเขาทอง สูงประมาณ 90 เมตร กลางทุ่ง |
|
สมัยที่สร้าง |
ภูเขาเริ่มรัชกาลที่ 3 เสร็จรัชกาลที่ 5 |
สันนิษฐานว่าสร้างสมัยสมเด็จพระราเมศวร พ.ศ. 1930 |
สองวัดนี้เกี่ยวกันตรงที่รัชกาลที่ 3 ตั้งใจสร้างภูเขาทองในกรุงเทพให้เหมือนเจดีย์ภูเขาทองที่อยุธยา เวลาค้นแผนที่หรือนัดญาติ ให้พิมพ์ว่า "วัดสระเกศ" แทน "วัดภูเขาทอง" จะได้ไม่ไปขึ้นหมุดที่อยุธยา วัดเก่าอีกหลายวัดในเมืองหลวงอยู่ในบทความวัดในกรุงเทพ น่าไปทำบุญ
วัดสระเกศ เดินทางอย่างไร และข้อควรรู้ก่อนขึ้นภูเขาทอง
วัดสระเกศอยู่ถนนจักรพรรดิพงษ์ ริมคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย รถไฟฟ้าที่ใกล้ที่สุดคือ MRT สามยอด
- MRT ลงสถานีสามยอด ทางออก 1 เลี้ยวซ้ายไปตามถนนเจริญกรุง แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าถนนบริพัตร เดินราว 1.4 กิโลเมตร ไทยรัฐแนะนำวิธีนี้ หรือเรียกรถรับจ้างจากหน้าสถานีต่อ
- ขับรถมาเอง ค้นแผนที่ว่า "วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร" ที่จอดรถในวัดมีหรือไม่ให้ถามวัดก่อน โดยเฉพาะช่วงงานวัดภูเขาทอง
- รถเมล์ สายที่ผ่านเปลี่ยนได้ ให้เช็กในแอปก่อนออกจากบ้าน
เวลาเปิดภูเขาทองแต่ละแหล่งลงไม่ตรงกัน ส่วนค่าขึ้นภูเขาทองก็ไม่พบประกาศของวัด ให้ดูป้ายที่ทางขึ้นหรือถามวัดก่อนไป แต่งกายสุภาพ และเผื่อแรงไว้สำหรับบันได 344 ขั้น
วัดสระเกศยังเป็นหนึ่งในวัดที่คนไปทำบุญวันเกิด วันจันทร์และวันพฤหัสบดี ใครอยากไหว้วัดใกล้เคียงต่อ ดูรายชื่อวัดในกรุงเทพได้
ข้อมูลสำหรับคนไปงานศพที่วัดสระเกศ
เท่าที่ค้นได้ วัดสระเกศไม่ได้ลงข้อมูลศาลาบำเพ็ญกุศล จำนวนศาลา เมรุ หรือรอบสวดไว้ในที่สาธารณะ ต้องถามสำนักงานวัดหรือเจ้าภาพเอง
- ถามเจ้าภาพให้ได้ชื่อหรือเลขศาลา เวลาสวด และวันฌาปนกิจ
- บอกคนขับหรือใส่แผนที่ว่า "วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย" อย่าใช้คำว่าวัดภูเขาทองเฉยๆ
- ถ้างานตรงกับช่วงงานวัดภูเขาทอง (17 ถึง 29 พฤศจิกายน 2569) เผื่อเวลาเดินทางและหาที่จอดมากกว่าปกติ
- แต่งกายสีดำหรือสีสุภาพ ดูรายละเอียดได้ที่ชุดไปงานศพ
- เจ้าภาพที่จะจองศาลาหรือกำหนดวันเผา ติดต่อสำนักงานวัดก่อนทุกครั้ง
ไปงานสวดอภิธรรมครั้งแรก อ่านลำดับพิธีไว้ก่อนได้ ถ้าไปร่วมงานเองไม่ได้และจะส่งพวงหรีดแทน ดูข้อมูลที่ต้องแจ้งร้านได้ที่หน้าวัดสระเกศ
สั่งพวงหรีดส่งถึงศาลาวัดสระเกศ
ร้านพวงหรีดศาลาหรีดส่งพวงหรีดถึงศาลาในวัดสระเกศได้ แจ้งชื่อวัด ชื่อหรือเลขศาลา และข้อความบนป้ายทาง LINE ของร้าน
ภาพวัดในบทความ: ภาพปก โดย PEAK99 สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 · ภาพลานระเบียงกับภูเขาทอง โดย BerryJ สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 · ภาพเจดีย์บนยอดภูเขาทอง โดย Andrea Schaffer สัญญาอนุญาต CC BY 2.0 ทั้งหมดจาก Wikimedia Commons ครอปและปรับขนาดจากต้นฉบับ ภาพปกวางกล่องชื่อบทความทับ




