วัดกัลยาณมิตร หรือวัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร เป็นพระอารามหลวงริมแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งธนบุรี ตรงปากคลองบางกอกใหญ่ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2368 คนมาวัดนี้เพื่อกราบหลวงพ่อโต (พระพุทธไตรรัตนนายก) ที่คนจีนเรียกว่าซำปอกง พระพุทธรูปปูนปั้นหน้าตักกว้างราว 11.75 เมตร
คนย่านนี้เรียกสั้นๆ ว่าวัดกัลยาณ์ จากฝั่งพระนครมองข้ามแม่น้ำมาจะเห็นหลังคาพระวิหารหลวงสูงเด่น เดินทางมาง่ายที่สุดคือนั่งเรือข้ามฟากจากท่าปากคลองตลาด
สรุปข้อมูลวัดกัลยาณมิตร
|
หัวข้อ |
ข้อมูล |
|---|---|
|
ชื่อเต็ม |
วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร |
|
ชื่อที่คนเรียก |
วัดกัลยาณ์ |
|
ฐานะ |
พระอารามหลวง ชนิดวรมหาวิหาร |
|
สร้างเมื่อ |
พ.ศ. 2368 สมัยรัชกาลที่ 3 |
|
ผู้สร้าง |
เจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร) อุทิศบ้านและที่ดิน |
|
พระสำคัญ |
หลวงพ่อโต หรือพระพุทธไตรรัตนนายก คนจีนเรียกซำปอกง |
|
ขนาดหลวงพ่อโต |
หน้าตักกว้างราว 11.75 เมตร สูงราว 15.4 เมตร |
|
ที่ประดิษฐานหลวงพ่อโต |
พระวิหารหลวง อาคารใหญ่กลางวัด |
|
พระประธานในพระอุโบสถ |
พระพุทธรูปปางป่าเลไลยก์ หล่อสำริด |
|
จุดเด่นอื่น |
หอระฆังที่เก็บระฆังใบใหญ่ที่สุดในไทย เจดีย์หินอ่อน ถะจีน |
|
ที่ตั้ง |
ซอยอรุณอมรินทร์ 6 แขวงวัดกัลยาณ์ เขตธนบุรี กรุงเทพฯ |
|
การเดินทาง |
เรือข้ามฟากจากท่าปากคลองตลาด หรือ MRT สนามไชยแล้วต่อเรือ |
ประวัติวัดกัลยาณมิตร จากหมู่บ้านกุฎีจีนถึงพระอารามหลวง
ประวัติวัดกัลยาณมิตรเริ่มจากบ้านของเจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต) ขุนนางสมัยรัชกาลที่ 3 และต้นสกุลกัลยาณมิตร ที่ดินแถบนั้นเดิมเป็นหมู่บ้านที่มีพระภิกษุจีนพำนักอยู่ คนจึงเรียกว่าหมู่บ้านกุฎีจีน
พ.ศ. 2368 ท่านอุทิศบ้านและที่ดินรอบๆ สร้างเป็นวัด แล้วน้อมเกล้าฯ ถวายเป็นพระอารามหลวง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานนามว่า "วัดกัลยาณมิตร"
พระอุโบสถสร้างราว พ.ศ. 2378 บนที่ตั้งบ้านเดิมของเจ้าพระยานิกรบดินทร์ ต่อมา พ.ศ. 2380 รัชกาลที่ 3 โปรดให้สร้างพระวิหารหลวงกับพระพุทธรูปองค์ใหญ่พระราชทานช่วยสร้าง เพราะมีพระประสงค์ให้มีพระโตอยู่นอกกำแพงเมืองเหมือนสมัยกรุงศรีอยุธยา ที่มีพระโตวัดพนัญเชิงให้ราษฎรได้กราบไหว้
พ.ศ. 2407 เจ้าพระยารัตนบดินทร์ (รอด) สร้างเจดีย์หินอ่อนบรรจุอัฐิเจ้าพระยานิกรบดินทร์ไว้หน้าพระวิหาร อีกปีหนึ่งรัชกาลที่ 4 โปรดให้สร้างหอพระธรรมแทนหอไตรเดิม
หลวงพ่อโต วัดกัลยาณมิตร พระพุทธไตรรัตนนายก
หลวงพ่อโต วัดกัลยาณมิตร เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทอง ปางมารวิชัย ประดิษฐานในพระวิหารหลวงกลางวัด รัชกาลที่ 3 เสด็จมาก่อพระฤกษ์ด้วยพระองค์เองเมื่อ 18 พฤษภาคม 2380
- หน้าตักกว้าง 5 วา 3 ศอกคืบ หรือราว 11.75 เมตร
- สูง 7 วา 2 ศอกคืบ 10 นิ้ว หรือราว 15.4 เมตร
- ตอนสร้างคนเรียกพระโต หรือหลวงพ่อโต ต่อมารัชกาลที่ 4 ถวายพระนามว่าพระพุทธไตรรัตนนายก
- พระพักตร์เป็นแบบที่นิยมสมัยรัชกาลที่ 3 ยิ้มน้อยๆ คล้ายหน้าหุ่นละคร ที่เรียกกันว่าพระพักตร์อย่างหุ่น
พระวิหารหลวงที่ครอบองค์พระนับกันว่าเป็นอาคารเครื่องไม้มุงกระเบื้องที่ใหญ่และสูงที่สุดในกรุงเทพฯ หลวงพ่อโตองค์นี้เองก็เคยนับว่าเป็นพระพุทธรูปใหญ่ที่สุดในกรุงเทพฯ ด้วย
ซำปอกง วัดกัลยาณมิตร ชื่อที่คนจีนเรียก
คนจีนและคนไทยเชื้อสายจีนเรียกหลวงพ่อโตวัดกัลยาณมิตรว่าซำปอกง หรือซำปอฮุดกง กรมศิลปากรอธิบายคำว่าซำปอกงที่ใช้เรียกพระโตแบบนี้ว่าหมายถึง "รัตนตรัย" ตรงกับชื่อไทย "ไตรรัตน" ในพระนามพระพุทธไตรรัตนนายก
ในไทยมีพระพุทธรูปชื่อพระพุทธไตรรัตนนายกที่คนเรียกซำปอกง 3 องค์ คือที่วัดกัลยาณมิตร วัดพนัญเชิงวรวิหารที่อยุธยา และวัดอุภัยภาติการามที่ฉะเชิงเทรา องค์ที่อยุธยาเก่าแก่ที่สุด อ่านเรื่ององค์นั้นได้ที่ประวัติวัดพนัญเชิง
เรื่องขอพร คนที่มาไหว้หลวงพ่อโตวัดกัลยาณมิตรมักขอให้ค้าขายดี มีโชค และเดินทางปลอดภัย คำบนหรือของถวายไม่มีกำหนดตายตัว
พระอุโบสถและพระประธานปางป่าเลไลยก์
พระอุโบสถวัดกัลยาณมิตรเป็นอาคารแบบไทยผสมจีนที่นิยมสมัยรัชกาลที่ 3 เสาสี่เหลี่ยมใหญ่ หน้าบันก่ออิฐถือปูนประดับกระเบื้องเคลือบลายดอกไม้ ไม่มีช่อฟ้าใบระกา ศาลาการเปรียญที่อยู่ใกล้กันสร้างแบบเดียวกันเกือบทุกส่วน
พระประธานในพระอุโบสถเป็นพระพุทธรูปปางป่าเลไลยก์ หล่อสำริด สูงราว 5.65 เมตร นั่งห้อยพระบาท พระหัตถ์ขวาหงายขึ้นรับของถวาย ด้านหน้ามีรูปช้างหมอบถวายน้ำกับลิงถวายรวงผึ้ง ในกรุงเทพฯ มีพระอุโบสถที่ใช้พระปางนี้เป็นพระประธานแค่ 2 แห่ง อีกแห่งคือวัดบางขุนเทียนใน
ปางป่าเลไลยก์เป็นพระประจำวันพุธกลางคืน คนเกิดวันพุธหลังหกโมงเย็นจึงนิยมมาไหว้ที่นี่ ดูวัดประจำวันเกิดอื่นได้ที่ไหว้พระวันเกิด ผนังด้านในยังมีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพุทธประวัติและชีวิตชาวบ้านสมัยรัชกาลที่ 3
หอระฆัง เจดีย์ และหอพระธรรมริมแม่น้ำ
หน้าพระวิหารหลวงมีหอระฆังสีขาวยอดแหลม สร้างขึ้นทีหลังเพื่อแขวนระฆังใบใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ระฆังใบนี้หล่อถวายหลวงพ่อโต มองจากแม่น้ำจะเห็นหอระฆังคู่กับหลังคาพระวิหาร
- เจดีย์เจ้าพระยานิกรบดินทร์ สร้าง พ.ศ. 2407 เป็นเจดีย์ทรงเครื่องย่อมุมทำจากหินอ่อน บรรจุอัฐิผู้สร้างวัด อยู่ด้านทิศใต้
- เจดีย์ทรงถะจีน ทำจากศิลาเขียว ตั้งคู่กันทางทิศเหนือ รอบฐานมีรูปพระภิกษุจีนและนักรบจีน
- หอพระธรรมมณเฑียรเถลิงพระเกียรติ อาคาร 2 ชั้นข้างพระวิหารหลวง สร้าง พ.ศ. 2408 สมัยรัชกาลที่ 4 ใช้เก็บพระไตรปิฎก
วัดกัลยาณมิตร เดินทางด้วยเรือข้ามฟากและรถไฟฟ้า
วัดกัลยาณมิตรอยู่ฝั่งธนบุรี แต่ทางที่คนใช้เดินทางมากที่สุดคือมาจากฝั่งพระนคร นั่งเรือข้ามฟากจากท่าปากคลองตลาดมาขึ้นท่าเรือวัดกัลยาณ์
ถ้ามารถไฟฟ้า ลง MRT สนามไชย แล้วเดินไปท่าเรือริมแม่น้ำฝั่งพระนครเพื่อต่อเรือข้ามฟาก สถานีอยู่ห่างวัดราว 700 เมตรเป็นเส้นตรงแต่อยู่คนละฝั่งแม่น้ำ จึงเดินถึงวัดเองไม่ได้ อีกทางคือ MRT อิสรภาพ ฝั่งธนฯ ห่างราว 1.2 กิโลเมตร ต่อรถหรือเดินเข้าถนนอรุณอมรินทร์
ขับรถมาเอง เข้าทางซอยอรุณอมรินทร์ 6 ซอยย่านนี้แคบ เวลาเปิดปิด ที่จอดรถ และรอบเรือข้ามฟาก ถามวัดหรือท่าเรือก่อนออกเดินทาง วัดอยู่ในย่านกุฎีจีน แขวงเดียวกับวัดประยุรวงศาวาส ถ้าจะไหว้วัดริมแม่น้ำฝั่งธนฯ ต่ออีกวัด ดูประวัติวัดอรุณ
เข้าวัดแต่งกายสุภาพ เสื้อมีแขน กางเกงหรือกระโปรงคลุมเข่า และถอดรองเท้าก่อนขึ้นพระวิหาร
ไปงานศพหรือทำบุญที่วัดกัลยาณมิตร
ไปงานศพหรืองานทำบุญที่วัดกัลยาณมิตร ถามชื่อศาลา วันเวลาสวด และเวลาฌาปนกิจจากเจ้าภาพก่อนออกจากบ้าน ถ้านั่งเรือข้ามฟากมาตอนค่ำ เช็ครอบเรือเที่ยวสุดท้ายไว้ด้วย ถ้าไม่แน่ใจเรื่องสีเสื้อผ้า ดูชุดไปงานศพ
ถ้าไปร่วมงานไม่ได้ ส่งพวงหรีดไปตั้งที่ศาลาแทนได้ ข้อมูลวัดสำหรับสั่งอยู่ที่หน้าวัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร หรือดูวัดอื่นในวัดในกรุงเทพ สั่งกับร้านพวงหรีดศาลาหรีดได้ทาง LINE ของร้าน แจ้งชื่อวัด ชื่อศาลา วันเวลาสวด และข้อความบนป้าย
ภาพวัดในบทความ: ภาพปก โดย Athichitra สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 · ภาพหลวงพ่อโต โดย Don Ramey Logan สัญญาอนุญาต CC BY 4.0 · ภาพวัดจากแม่น้ำเจ้าพระยา โดย Medelam สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 · ทุกภาพจาก Wikimedia Commons ครอปและปรับขนาดจากต้นฉบับ ภาพปกวางกล่องชื่อบทความทับ




