ธูปกี่ดอกไหว้อะไร ที่ใช้กันมากที่สุดคือ 1 ดอกไหว้ศพและวิญญาณ 3 ดอกไหว้พระ 5 ดอกไหว้เจ้าที่และศาลตายาย 9 ดอกไหว้ศาลพระภูมิและเทพ ส่วน 16 ดอกขึ้นไปใช้ในพิธีกลางแจ้ง
จำนวนธูปเป็นธรรมเนียมที่สืบต่อกันมาในแต่ละท้องถิ่น ไม่มีคัมภีร์กลางกำหนดไว้ ตำราจึงบอกไม่ตรงกันหลายข้อ บ้านไหนถือแบบไหนมาก็ใช้แบบนั้นได้
สรุปธูปกี่ดอกไหว้อะไร แยกตามสิ่งที่ไหว้
|
ไหว้อะไร |
ธูปที่นิยมใช้ |
ตำราอื่นที่ต่างออกไป |
|---|---|---|
|
พระพุทธรูป พระเครื่อง หิ้งพระ |
3 ดอก |
5 ดอก เมื่อบูชาพ่อแม่และครูด้วย |
|
ศพ |
1 ดอก |
|
|
บรรพบุรุษ รูปพ่อแม่ที่ล่วงลับ |
1 ดอก |
3 ดอกตามธรรมเนียมจีน |
|
พ่อแม่ ครูบาอาจารย์ |
5 ดอก |
|
|
เจ้าที่ ศาลเจ้าที่ |
5 ดอก |
7 ดอก หรือ 1 ดอก |
|
เจ้าที่ไม่มีศาล เจ้าที่กลางแจ้ง |
16 ดอก |
5 ดอกเมื่อไหว้ตามปกติ |
|
ตี่จู่เอี๊ยะ |
5 ดอก |
7 ดอก |
|
ศาลพระภูมิ |
9 ดอก |
5 ดอก |
|
ศาลตายาย |
5 ดอก |
|
|
พระพรหม |
7 ดอก |
16 ดอก หรือแยกตามพักตร์ |
|
พระพิฆเนศ |
ไม่กำหนด นิยม 3 5 หรือ 9 ดอก |
8 ดอก |
|
เจ้าแม่กวนอิม |
12 ดอก |
|
|
ท้าวเวสสุวรรณ |
9 ดอก |
|
|
พระแม่ธรณี |
21 ดอก |
|
|
แม่ย่านางรถ |
9 ดอก |
|
|
นางกวัก |
9 ดอก |
16 ดอก |
|
ศาลหลักเมือง |
3 ดอก |
9 ดอก |
|
พระบรมรูปรัชกาลที่ 5 |
5 ดอก |
|
|
รุกขเทวดา ต้นไม้ใหญ่ เจ้าป่าเจ้าเขา |
9 ดอก |
|
|
เทวดา บอกกล่าวฟ้าดิน |
16 ดอก |
11 ดอก หรือ 32 ดอก |
|
ไอ้ไข่ วัดเจดีย์ |
3 ดอกเมื่อบูชาหรือบน |
1 ดอกเมื่อแก้บน |
|
แก้บน ขอขมา |
36 ดอก |
16 ดอก หรือตามที่ศาลนั้นกำหนด |
|
สัมภเวสี ผีไร้ญาติ |
1 ดอก |
|
ถ้าสถานที่นั้นมีป้ายบอกจำนวนธูปหรือจัดชุดธูปไว้ให้ ใช้ตามนั้นได้เลย
ไหว้พระใช้ธูป 3 ดอก เทียน 2 เล่ม
ไหว้พระพุทธรูป พระเครื่อง และหิ้งพระที่บ้านใช้ธูป 3 ดอก คู่กับเทียน 2 เล่ม วันพระก็ใช้ 3 ดอกเท่าเดิม
ธูป 3 ดอกอธิบายได้สองแบบ แบบแรกคือบูชาพระพุทธคุณ 3 ประการ ได้แก่ พระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาธิคุณ แบบที่สองซึ่งคนทั่วไปคุ้นกว่า คือบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
บางตำราใช้ 5 ดอก โดยเพิ่มการบูชาคุณบิดามารดาและครูบาอาจารย์เข้าไป ธูป 5 ดอกจึงเป็นจำนวนที่ตำราใช้บูชาพ่อแม่และครูบาอาจารย์ด้วย ถ้าอยู่คอนโดหรือห้องที่อากาศไม่ถ่ายเท ใช้ธูปไร้ควันหรือประนมมือสวดมนต์โดยไม่จุดธูปก็ได้
ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก มีศาล ไม่มีศาล และค้าขาย
ไหว้เจ้าที่ที่มีศาลนิยมใช้ธูป 5 ดอก เทียน 2 เล่ม ส่วนบ้านที่ไม่มีศาลหรือไหว้เจ้าที่กลางแจ้งนิยมใช้ 16 ดอก
- มีศาลเจ้าที่ 5 ดอก บางตำราใช้ 7 ดอก ส่วนตำราที่จัดเจ้าที่ไว้กลุ่มเดียวกับผีบ้านผีเรือนใช้ 1 ดอก
- ไม่มีศาล ไหว้กลางบ้านหรือกลางแจ้ง 16 ดอก ตำราอธิบายว่าเป็นการบอกกล่าว 16 ชั้นฟ้า 15 ชั้นดิน บางแหล่งแยกว่า 16 ดอกใช้ตอนย้ายเข้าบ้านใหม่หรือบอกกล่าวครั้งแรก ไหว้ครั้งต่อไปใช้ 5 ดอก
- ไหว้เจ้าที่เพื่อค้าขาย 5 ดอก
- ตี่จู่เอี๊ยะ ศาลเจ้าที่แบบจีนที่ตั้งกับพื้นในบ้าน ใช้ 5 ดอก บางบ้านใช้ 7 ดอก
บ้านที่กำลังจะขึ้นบ้านใหม่และนิมนต์พระมาด้วย ดูการเตรียมงานได้ที่บทความทำบุญบ้าน
ไหว้ศาลพระภูมิใช้ธูปกี่ดอก และศาลตายาย
ไหว้ศาลพระภูมินิยมใช้ธูป 9 ดอก ส่วนศาลตายายใช้ 5 ดอก เทียน 2 เล่ม
ศาลพระภูมิเป็นที่อยู่ของเทพารักษ์ที่คุ้มครองบ้าน ตำราจัดไว้ในกลุ่ม 9 ดอกเดียวกับการไหว้เทพ ส่วนศาลตายายหรือศาลเจ้าที่สร้างให้เจ้าที่เจ้าทางที่อยู่บนที่ดินผืนนั้น ใช้ 5 ดอก บ้านที่ตั้งสองศาลคู่กันจึงจุดธูปไม่เท่ากัน
บางตำราให้ไหว้ศาลพระภูมิ 5 ดอกเท่ากับศาลตายาย บ้านไหนไหว้แบบนั้นมาตลอดก็ไหว้ต่อไปได้
ไหว้พระพรหมใช้ธูปกี่ดอก พระพิฆเนศ และเทพองค์อื่น
ไหว้พระพรหมนิยมใช้ธูป 7 ดอก บางตำราใช้ 16 ดอกในฐานะเทพชั้นสูง และบางสำนักไหว้แยกทีละพักตร์ด้วยจำนวนต่างกัน คือ 16 ดอก 36 ดอก 39 ดอก และ 19 ดอก
- พระพิฆเนศ คติฮินดูไม่กำหนดจำนวนธูป จะจุดกี่ดอกก็ได้ หรือใช้กำยานแทนก็ได้ ที่นิยมคือ 3 ดอก 5 ดอก หรือ 9 ดอก บางตำราไทยจัดไว้ในกลุ่มเทพฮินดูที่ใช้ 8 ดอก
- เจ้าแม่กวนอิม 12 ดอก
- ท้าวเวสสุวรรณ 9 ดอก
- พระแม่ธรณี 21 ดอก
- นางกวัก 9 ดอก หรือ 16 ดอก
- ศาลหลักเมือง 3 ดอก หรือ 9 ดอก คู่กับเทียน 1 เล่ม
- พระบรมรูปรัชกาลที่ 5 5 ดอก อนุสาวรีย์อื่นไม่มีตำรากลาง ให้ดูป้ายของสถานที่
- รุกขเทวดา ต้นไม้ใหญ่ เจ้าป่าเจ้าเขา 9 ดอก
เครื่องรางอย่างรกแมวมีวิธีบูชาเฉพาะ อ่านได้ที่บทความวิธีบูชารกแมว
ไหว้ศพ บรรพบุรุษ และรูปพ่อแม่ที่ล่วงลับ
ไหว้ศพฆราวาสใช้ธูป 1 ดอก ต่างจากไหว้พระที่ใช้ 3 ดอก ศาลาที่ขอให้งดจุดธูปก็ประนมมือแล้วกราบได้เลย ท่ากราบและจำนวนครั้งอยู่ในบทความวิธีกราบศพและไหว้ศพ
ไหว้อัฐิ รูปพ่อแม่ หรือบรรพบุรุษที่ล่วงลับ ตำราไทยใช้ 1 ดอกเช่นเดียวกับไหว้ศพ บ้านคนไทยเชื้อสายจีนไหว้บรรพบุรุษด้วย 3 ดอก และบางตำราใช้ 5 ดอกเมื่อบูชาคุณพ่อแม่ ถ้าที่บ้านมีผู้ใหญ่ไหว้นำ จุดตามจำนวนที่ท่านใช้
แก้บน ไหว้แม่ย่านางรถ และไหว้เจ้าตามเทศกาลจีน
แก้บนไม่มีจำนวนธูปกลาง ให้ยึดตามสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ไปบนไว้ เช่น ไอ้ไข่ วัดเจดีย์ ใช้ 3 ดอกตอนบน และ 1 ดอกตอนแก้บน ถ้าเป็นการขอขมาหรือแก้บนกลางแจ้งโดยไม่เจาะจงศาล ตำราใช้ 36 ดอก บางแหล่งใช้ 16 ดอก
ไหว้แม่ย่านางรถนิยมใช้ 9 ดอก ตำราจัดไว้กลุ่มเดียวกับการไหว้เทพและศาลพระภูมิ
วันตรุษจีนไหว้หลายรอบในวันเดียว และใช้ธูปไม่เท่ากัน
|
ไหว้ใคร |
ธูป |
เวลาที่นิยม |
|---|---|---|
|
เทพเจ้า |
3 ดอก |
เช้าตรู่ |
|
ตี่จู่เอี๊ยะ |
5 หรือ 7 ดอก |
เช้าตรู่ |
|
บรรพบุรุษ |
3 ดอก |
สาย ไม่เกินเที่ยง |
|
สัมภเวสี ผีไร้ญาติ |
1 ดอก |
บ่าย |
|
ไฉ่ซิงเอี๊ย |
3 หรือ 5 ดอก |
กลางดึกคืนก่อนวันตรุษ |
ไหว้พระจันทร์ใช้ 3 หรือ 5 ดอก นับตามจำนวนชุดของไหว้บนโต๊ะ
ความหมายของธูปแต่ละดอก ตั้งแต่ 1 ดอก ถึง 108 ดอก
จุดธูปกี่ดอกบอกอะไร ตำราที่คนอ้างกันมากไล่ไว้ตั้งแต่ 1 ดอกถึง 108 ดอก หลายจำนวนผูกกับวันเกิด ซึ่งเป็นความเชื่อเรื่องเสริมดวง
|
จำนวนธูป |
ตำราใช้ไหว้หรือหมายถึง |
|---|---|
|
1 ดอก |
ศพ เจ้าที่ ผีบ้านผีเรือน วิญญาณ สัมภเวสี |
|
2 ดอก |
วิญญาณ และปักบนอาหารที่เซ่นไหว้ บางตำราว่าบูชาเจ้าที่ |
|
3 ดอก |
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ |
|
4 ดอก |
ธาตุทั้ง 4 ใช้ในพิธีสวดเสริมดวงชะตา |
|
5 ดอก |
พระรัตนตรัยรวมบิดามารดาและครู ศาลตายาย เจ้าที่ รัชกาลที่ 5 ธาตุหรือทิศทั้ง 5 |
|
6 ดอก |
พิธีเสริมดวงของคนเกิดวันอาทิตย์ |
|
7 ดอก |
พระพรหม พระอาทิตย์ ศาลเจ้าพ่อเจ้าแม่ ครูบาอาจารย์ที่ล่วงลับ |
|
8 ดอก |
เทพฮินดู พระราหู พิธีเสริมดวงของคนเกิดวันอังคาร |
|
9 ดอก |
เทพ ศาลพระภูมิ รุกขเทวดา เจ้าป่าเจ้าเขา พระพุทธคุณ 9 |
|
10 ดอก |
พิธีเสริมดวงของคนเกิดวันเสาร์ ชาวจีนบางกลุ่มใช้ไหว้เจ้าที่ |
|
11 ดอก |
เทวดาชั้นสูง |
|
12 ดอก |
พระราหู เจ้าแม่กวนอิม พระคุณแม่ คนเกิดวันพุธกลางคืน |
|
13 ดอก |
ไม่นิยมจุด |
|
14 ดอก |
บูชาคุณพระสงฆ์ รูปปั้นพระสงฆ์ |
|
15 ดอก |
พิธีเสริมดวงของคนเกิดวันจันทร์ |
|
16 ดอก |
เทพชั้นสูง 16 ชั้นฟ้า พิธีกลางแจ้งและขอขมา |
|
17 ดอก |
พิธีเสริมดวงของคนเกิดวันพุธ |
|
18 ดอก |
ไม่นิยมจุด |
|
19 ดอก |
บูชาครู เทวดา 10 ทิศ คนเกิดวันพฤหัสบดี |
|
20 ดอก |
พิธีสวดเสริมดวงชะตา |
|
21 ดอก |
พระแม่ธรณี คนเกิดวันศุกร์ |
|
32 ดอก |
ชุมนุมเทวดา 4 ทิศ (16 ชั้นฟ้า 15 ชั้นดิน 1 โลกมนุษย์) |
|
36 ดอก |
ขอขมาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และเจ้ากรรมนายเวร แก้บน |
|
38 ดอก |
บูชาคุณพระธรรม |
|
39 ดอก |
พระแม่โพสพ |
|
56 ดอก |
บูชาคุณพระพุทธเจ้า |
|
108 ดอก |
บูชาสิ่งสูงสุดทุกชั้นฟ้า พิธีสวดเสริมดวงชะตา |
ธูป 13 ดอกและ 18 ดอกเป็นสองจำนวนที่ตำราบอกว่าไม่นิยมจุด โดยไม่ได้ให้เหตุผลไว้
ธูป 1 ดอก 2 ดอก ที่จุดหน้าบ้าน กลางแจ้ง หรือกลางคืน
ธูป 1 ดอกที่ปักหน้าบ้านหรือกลางแจ้ง ตามตำราคือการไหว้เจ้าที่ ผีบ้านผีเรือน หรือสัมภเวสี เป็นจำนวนที่ใช้กับวิญญาณที่ไม่ได้อยู่ในชั้นเทพ ไม่มีตำราไหนกำหนดว่าต้องจุดตอนกลางคืน ธรรมเนียมจีนไหว้สัมภเวสีช่วงบ่ายด้วยซ้ำ
ธูป 2 ดอกใช้ไหว้วิญญาณเช่นกัน และเป็นจำนวนที่ปักลงบนอาหารเซ่นไหว้ บางตำราใช้ 2 ดอกบูชาเจ้าที่
ที่ผู้ใหญ่ห้ามไว้คือการปักธูปกลับหัวลงดิน เพราะเชื่อว่าเป็นการเรียกวิญญาณเร่ร่อน ธูป 1 ดอกที่ปักตามปกติไม่อยู่ในข้อห้ามนี้
จุดธูปกลางแจ้ง 16 ดอก 36 ดอก และ 108 ดอก
จุดธูปกลางแจ้งคือพิธีบอกกล่าวฟ้าดินหรือขอขมา จำนวนที่ใช้มี 16 ดอก 36 ดอก และ 108 ดอก ทั้งหมดเป็นความเชื่อ ผลที่เล่ากันเรื่องดวงและโชคลาภไม่มีอะไรยืนยัน
- 16 ดอก บูชาเทวดา 16 ชั้นฟ้า และขอขมากรรม ตำราให้ทำช่วงที่มีแดด หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ปักธูปลงดินหรือกระถางที่พ้นชายคา นิยมทำวันพฤหัสบดี
- 36 ดอก ขอขมาเจ้ากรรมนายเวรและแก้คำบนที่จำไม่ได้ เลข 36 นับจาก 16 ชั้นฟ้า 15 ชั้นดิน อบายภูมิ 4 และโลกมนุษย์ 1 ตำราให้ทำก่อนเที่ยง
- 108 ดอก บูชาสิ่งสูงสุดทุกชั้นฟ้า ใช้ในพิธีสวดเสริมดวงชะตา ตำราที่พบไม่ได้กำหนดเวลาไว้ ถ้าจะทำ ใช้ช่วงกลางวันแบบเดียวกับ 16 และ 36 ดอก หรือถามผู้ประกอบพิธี
พิธีกลางแจ้งทุกแบบให้อยู่จนธูปหมดดอก ซึ่งใช้เวลาราว 20 ถึง 30 นาที ธูปร้อยกว่าดอกที่ติดไฟพร้อมกันลุกเป็นเปลวได้ง่าย อย่าปักใกล้หญ้าแห้งหรือของที่ติดไฟ
เหตุที่แต่ละตำราบอกจำนวนธูปไม่ตรงกัน
จำนวนธูปไม่มีกฎกลาง รศ.ศรีศักร วัลลิโภดม นักโบราณคดี เคยอธิบายกับไทยรัฐออนไลน์ว่าจำนวนธูปเป็นตำนานความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น คนไทยนิยมเลขคี่ 1 3 5 7 9 ไล่ตามฐานะของสิ่งที่ไหว้ คนจีนมักใช้เลขคู่ ส่วน 108 ดอกเป็นจำนวนที่เพิ่มขึ้นมาภายหลัง
เจ้าที่จึงมีทั้งตำรา 1 ดอก 5 ดอก และ 7 ดอก พระพรหมมีทั้ง 7 ดอกและ 16 ดอก ถ้าครอบครัวหรือศาลที่ไปไหว้มีธรรมเนียมอยู่แล้ว ใช้ตามนั้น
ไม่จุดธูปเลยก็ไหว้ได้ วัดและศาลาหลายแห่งงดจุดธูปเพื่อลดควัน กรมอนามัยและกรมควบคุมโรคแนะนำให้ใช้ธูปสั้นดอกเล็กแทนธูปยาวดอกใหญ่ เลี่ยงการจุดในที่อากาศไม่ถ่ายเท และไม่ปักธูปลงบนอาหารที่จะกินต่อ
ไปงานศพแล้วไม่แน่ใจเรื่องอื่นนอกจากธูป ดูได้ที่บทความมารยาทไปงานศพ ถ้าไปร่วมงานไม่ได้ ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดดอกไม้สดที่สั่งทาง LINE ของร้าน ได้ทุกวัน




