ประวัติวัดบางกุ้ง สมุทรสงคราม โบสถ์ปรกโพธิ์และค่ายบางกุ้ง

ประวัติวัดบางกุ้งโดยย่อ คือวัดสมัยอยุธยาในอำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม ที่เคยถูกล้อมกำแพงเป็นค่ายทหารชื่อค่ายบางกุ้งเมื่อ พ.ศ. 2308 และเป็นสนามรบระหว่างทัพกรุงธนบุรีกับพม่าหลังเสียกรุงไม่ถึงปี ทุกวันนี้คนรู้จักวัดจากโบสถ์ปรกโพธิ์ โบสถ์เก่าที่รากไม้ใหญ่ขึ้นคลุมทั้งหลัง

สรุปข้อมูลวัดบางกุ้ง สมุทรสงคราม

ประวัติวัดบางกุ้งและค่ายบางกุ้ง

วัดบางกุ้งสร้างตั้งแต่กรุงศรีอยุธยายังเป็นราชธานี แต่ไม่มีหลักฐานปีที่สร้าง เรื่องที่มีบันทึกชัดคือช่วงที่วัดกลายเป็นค่ายทหารสองครั้ง ปลายอยุธยาครั้งหนึ่ง ต้นกรุงธนบุรีอีกครั้งหนึ่ง

ค่ายบางกุ้งสมัยอยุธยาตอนปลาย พ.ศ. 2308

ค่ายบางกุ้งตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2308 รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์ (พระเจ้าเอกทัศ) เมื่อทัพพม่ายกเข้ามาทางใต้ พระองค์โปรดให้กองทัพเรือมาตั้งค่ายที่ตำบลบางกุ้ง เมืองสมุทรสงคราม และสร้างกำแพงล้อมวัดบางกุ้งไว้

ค่ายรับศึกไม่อยู่ ปีเดียวกันนั้นทัพเรือของมังมหานรธาตีค่ายบางกุ้งแตก แล้วยกต่อไปตีเมืองธนบุรีและนนทบุรี ก่อนเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยา เมื่อกรุงแตกใน พ.ศ. 2310 ค่ายบางกุ้งก็ร้าง

ค่ายจีนบางกุ้งและศึกบางกุ้งสมัยกรุงธนบุรี

ค่ายจีนบางกุ้งคือชื่อของค่ายเดิมหลังสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดให้ชาวจีนจากระยอง ชลบุรี ราชบุรี และกาญจนบุรี รวบรวมพรรคพวกมาตั้งเป็นกองทหารรักษาค่าย

ศึกบางกุ้งเกิดหลังเสียกรุงราว 8 เดือน เจ้าเมืองทวายยกทัพเข้ามาทางไทรโยค มีทัพหน้า 3,000 นาย แล้วล้อมค่ายจีนบางกุ้งไว้ ทหารในค่ายมีกำลังน้อยกว่าและเกือบเสียค่าย กรมการเมืองสมุทรสงครามจึงมีหนังสือบอกเข้าไปยังกรุงธนบุรี

ปีของศึกมีสองข้อมูล บางแหล่งระบุ พ.ศ. 2311 บางแหล่งระบุว่าพม่าเข้ามาตั้งแต่ฤดูแล้งปลายปี พ.ศ. 2310 ผู้นำทัพฝ่ายไทยก็เล่าต่างกัน ฉบับหนึ่งว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินทรงยกทัพมาเอง อีกฉบับอ้างพงศาวดารกรุงธนบุรีว่าโปรดให้พระยามหามนตรี (บุญมา) คุมทัพเรือ 100 ลำเศษมาช่วย ที่ตรงกันทุกแหล่งคือผลของศึก ทัพพม่าแตกและถอยกลับเมืองทวาย ฝ่ายไทยยึดเรือรบ อาวุธ และเสบียงได้จำนวนมาก

พ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จผ่านมาอีกครั้ง ระหว่างยกทัพเรือไปศึกบางแก้ว เมืองราชบุรี ทรงหยุดพักพลและเสวยพระกระยาหารที่วัดกลางค่ายบางกุ้ง

จากค่ายร้างสู่โบราณสถานของชาติ

หลังสมัยกรุงธนบุรี ค่ายบางกุ้งถูกทิ้งร้างยาวนาน พ.ศ. 2510 มีการตั้งค่ายลูกเสือในพื้นที่ค่ายเดิม (ปัจจุบันยกเลิกแล้ว) และสร้างศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชไว้เป็นอนุสรณ์

พ.ศ. 2531 บริเวณวัดยังเป็นป่ารก พระวินัยธร องอาจ อาริโย ธุดงค์มาปักกลดข้างโบสถ์ แล้วฟื้นฟูวัดร่วมกับชาวบ้านจนวัดกลับมาเจริญอีกครั้ง กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนวัดบางกุ้งเป็นโบราณสถานของชาติเมื่อ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2539

เนื้อที่ค่ายเดิมมีราว 100 ไร่เศษ ส่วนวัดปัจจุบันเหลือ 19 ไร่ 42 ตารางวา

โบสถ์ปรกโพธิ์ โบสถ์ที่รากไม้ปกคลุมทั้งหลัง

โบสถ์ปรกโพธิ์คืออุโบสถหลังเก่าของวัดบางกุ้ง เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนที่รากไม้ใหญ่ขึ้นหุ้มผนังและหลังคาไว้ทั้งหลัง เหลือช่องประตูให้เดินเข้าไปไหว้พระประธานข้างใน

ต้นไม้ที่ปกคลุม สื่อส่วนใหญ่ระบุว่ามี 4 ชนิด คือ โพธิ์ ไทร ไกร และกร่าง บางแหล่งนับ 3 ชนิด คือ โพธิ์ ไทร และกร่าง

ตัวอาคารไม่มีช่อฟ้าใบระกาแบบโบสถ์ไทยทั่วไป หน้าบันเป็นปูนปั้นลายพันธุ์พฤกษาประดับเครื่องถ้วย ซึ่งเป็นงานแบบอยุธยาตอนปลาย

ของเก่าสมัยอยุธยาที่รากไม้โอบไว้แบบเดียวกันยังมีอีกแห่ง คือเศียรพระในรากโพธิ์ที่วัดมหาธาตุ อยุธยา

หลวงพ่อนิลมณีและจิตรกรรมฝาผนัง

หลวงพ่อนิลมณีคือพระประธานในโบสถ์ปรกโพธิ์ เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ สลักจากหินทรายแดง สมัยอยุธยาตอนปลาย ชาวบ้านเรียกว่าหลวงพ่อดำ หรือหลวงพ่อโบสถ์น้อย

ผนังด้านในโบสถ์มีจิตรกรรมฝาผนังรูปพระอดีตพุทธเจ้าและภาพเล่าเรื่องพุทธประวัติ

สิ่งที่ควรชมรอบวัดบางกุ้ง

• ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สร้างไว้เป็นอนุสรณ์เมื่อ พ.ศ. 2510 ในวัดยังมีอนุสาวรีย์ของพระองค์ด้วย
• รูปปั้นนักมวยไทย มีจำนวนมาก ปั้นเป็นท่าแม่ไม้มวยไทย ตั้งอยู่ในบริเวณวัด
• ศาลนางไม้เจ้าจอม อยู่หลังโบสถ์ปรกโพธิ์ สร้างหลัง พ.ศ. 2531 ข้างในมีรูปไม้แกะสลักองค์หญิงมณฑาทิพย์ (จันทร์เจ้า)
• สระน้ำโบราณ ทางทิศเหนือของโบสถ์ เป็นสระสี่เหลี่ยมผืนผ้ากว้างราว 5 เมตร ยาว 7 เมตร ขอบกรุอิฐถือปูน
• สวนสัตว์เล็กริมท่าน้ำ มีอูฐ กวาง และม้า กับเครื่องบินเก่าที่ตั้งแสดงไว้

วัดบางกุ้งเปิดปิดกี่โมง

วัดบางกุ้งเปิด 08.00 น. ปิด 16.30 น. ทุกวัน ตามที่ไทยรัฐและ KTC รายงานตรงกัน

สองแหล่งนี้ระบุด้วยว่าตัวโบสถ์ปรกโพธิ์เข้าไปไหว้หลวงพ่อนิลมณีได้ตลอด 24 ชั่วโมง เวลา 08.00 ถึง 16.30 น. จึงเป็นเวลาทำการของวัด ข้อมูลที่หาได้ในปี 2569 ยังเป็นเวลานี้ ถ้าจะไปช่วงเย็นหรือค่ำ ควรตรวจกับวัดก่อนไป

ความเชื่อและการขอพรที่วัดบางกุ้ง

คนที่มาวัดบางกุ้งส่วนใหญ่มาไหว้หลวงพ่อนิลมณี เชื่อกันว่าการลอดประตูโบสถ์เข้าไปกราบและขอขมากรรมต่อหน้าพระประธานช่วยสะเดาะเคราะห์และเสริมสิริมงคล

ที่ศาลนางไม้เจ้าจอม คนนิยมขอเรื่องโชคลาภและการงาน ส่วนที่ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช มักขอเรื่องค้าขายและหนี้สิน ทั้งหมดเป็นความเชื่อของแต่ละคน

ใครสงสัยว่าไหว้พระกับไหว้ศาลใช้ธูปกี่ดอก อ่านได้ที่บทความธูปกี่ดอกไหว้อะไร

ที่ตั้งและการเดินทางไปวัดบางกุ้ง

วัดบางกุ้งอยู่จังหวัดสมุทรสงคราม ที่บ้านค่าย ตำบลบางกุ้ง อำเภอบางคนที ริมแม่น้ำแม่กลองฝั่งตะวันตก ห่างจากตัวจังหวัดราว 10 กิโลเมตร และอยู่ไม่ไกลจากตลาดน้ำอัมพวา

ไปได้ทั้งทางรถและทางเรือ วัดมีท่าน้ำริมแม่น้ำแม่กลอง และมักถูกจัดไว้ในเส้นทางเที่ยวอัมพวา ทางรถให้ค้นชื่อวัดบางกุ้ง อำเภอบางคนที ในแผนที่นำทาง

ถ้าชอบวัดเก่าสมัยอยุธยาและอยากไหว้พระต่อหลายวัดในวันเดียว ดูเส้นทางได้ที่บทความทำบุญ 9 วัด อยุธยา

ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดส่งถึงงานศพ สอบถามหรือสั่งทาง LINE ได้ที่ @350kruft