บุญพิธี คืออะไร มีอะไรบ้าง พิธีกรรมและศาสนพิธีทางศาสนาพุทธ 4 หมวด

บุญพิธี คือพิธีทำบุญที่นิมนต์พระสงฆ์มาสวด เลี้ยงพระ และถวายไทยธรรม มี 2 ประเภท คือทำบุญงานมงคลกับทำบุญงานอวมงคล และเป็น 1 ใน 4 หมวดของศาสนพิธีในพระพุทธศาสนา

สองประเภทนี้เตรียมงานคล้ายกันเกือบทั้งหมด ที่ต่างคือจำนวนพระ คำอาราธนา สายสิญจน์ และน้ำพระพุทธมนต์

สรุปบุญพิธี ทำบุญงานมงคลกับทำบุญงานอวมงคล

บุญพิธี คืออะไร

บุญพิธี คือพิธีทำบุญเพื่อให้เกิดความสุขความสบายใจ ทำกันในเรื่องฉลอง เรื่องต้องการสิริมงคล และเรื่องการตาย คนทั่วไปเรียกรวมๆ ว่างานบุญหรืองานทำบุญเลี้ยงพระ

งานบุญพิธีมีคนเกี่ยวข้อง 2 ฝ่าย ฝ่ายผู้ทำบุญเรียกว่าเจ้าภาพ เป็นฝ่ายให้ ฝ่ายผู้ประกอบพิธีคือพระสงฆ์ เป็นฝ่ายรับ ตำราศาสนพิธีของหลักสูตรนักธรรมชั้นตรีวางระเบียบของสองฝ่ายนี้ไว้แยกกัน

การถวายสังฆทาน ทอดกฐิน และทอดผ้าป่า อยู่ในหมวดทานพิธี ไม่ได้อยู่ในหมวดบุญพิธี ใครจะถวายสังฆทานอย่างเดียวโดยไม่จัดงานเลี้ยงพระ ดูขั้นตอนได้ที่บทความวิธีถวายสังฆทาน

ศาสนพิธีคืออะไร พิธีกรรมทางศาสนาพุทธ 4 หมวด

ศาสนพิธี คือพิธีกรรมทางศาสนา เป็นระเบียบแบบแผนที่ถือปฏิบัติตามความเชื่อของศาสนานั้น คำว่าพิธีหรือพิธีกรรมจึงหมายถึงแบบแผนของการทำพิธี ซึ่งแต่ละศาสนามีไม่เหมือนกัน

พิธีทางศาสนาพุทธแบ่งเป็น 4 หมวด บุญพิธีเป็นหมวดที่ 2

ปกิณกพิธีเป็นวิธีปฏิบัติย่อยที่ใช้ตอนประกอบพิธีกรรมทางศาสนาในสามหมวดแรก จึงไม่ได้เป็นงานพิธีแยกต่างหาก

บุญพิธี มีอะไรบ้าง มีกี่อย่าง

บุญพิธีมี 2 อย่าง คือทำบุญงานมงคลกับทำบุญงานอวมงคล งานมงคลทำในเรื่องฉลองหรือขอสิริมงคล งานอวมงคลทำในเรื่องการตาย

ทำบุญงานมงคล

งานมงคล คืองานทำบุญที่จัดเพื่อฉลองหรือเพื่อความเป็นสิริมงคล เช่น ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ งานมงคลสมรส ทำบุญวันเกิด และทำบุญอายุ

เจ้าภาพนิมนต์พระมาเจริญพระพุทธมนต์ วงสายสิญจน์ ตั้งภาชนะทำน้ำมนต์ เลี้ยงพระ แล้วถวายไทยธรรม ทำบุญบ้านจะนิมนต์พระน้อยกว่า 5 รูปได้ไหม ดูที่บทความทำบุญบ้านนิมนต์พระ 3 รูป

ทำบุญงานอวมงคล

ทำบุญงานอวมงคล คือการทำบุญที่เกี่ยวกับการตาย แบ่งเป็นทำบุญหน้าศพกับทำบุญอัฐิ

• ทำบุญหน้าศพ คือทำบุญ 7 วัน 50 วัน 100 วัน หรือทำบุญก่อนวันปลงศพ
• ทำบุญอัฐิ ทำให้บรรพบุรุษหรือผู้ล่วงลับเป็นงานประจำปี เช่น วันสงกรานต์ วันสารท หรือวันคล้ายวันตาย

วิธีนับวันและของที่ต้องเตรียมของแต่ละงานอยู่ในบทความทำบุญ 50 วัน และทำบุญ 100 วัน

ความต่างของการทำบุญเลี้ยงพระในงานมงคลและงานอวมงคล

การทำบุญเลี้ยงพระในงานมงคลและงานอวมงคลเตรียมงานเหมือนกันเป็นส่วนใหญ่ ต่างกันที่จำนวนพระ คำอาราธนา สายสิญจน์ สายโยง และบทที่พระสวด

1. จำนวนพระ ตำราให้งานมงคลนิมนต์จำนวนคี่ งานอวมงคลนิมนต์จำนวนคู่
2. คำอาราธนา งานมงคลใช้ว่า ขออาราธนาเจริญพระพุทธมนต์ งานอวมงคลใช้ว่า ขออาราธนาสวดพระพุทธมนต์
3. สายสิญจน์และน้ำมนต์ งานมงคลวงสายสิญจน์และตั้งภาชนะทำน้ำพระพุทธมนต์ งานอวมงคลที่เกี่ยวกับศพไม่วงสายสิญจน์ ไม่ทำน้ำมนต์
4. สายโยงและภูษาโยง งานอวมงคลเตรียมสายโยงต่อจากศพ โกศอัฐิ หรือรูปของผู้ตาย มาถึงที่พระนั่ง ไว้ให้พระพิจารณาบังสุกุล สายโยงคือด้ายสายสิญจน์ ภูษาโยงคือแผ่นผ้ากว้างราว 4 นิ้ว ห้ามเดินข้ามทั้งสองอย่าง
5. บทที่พระสวด งานอวมงคลสวดพระสูตรตามวาระ ตำราระบุว่าทำบุญ 7 วันสวดอนัตตลักขณสูตร 50 วันสวดอาทิตตปริยายสูตร 100 วันสวดธรรมนิยามสูตร และไม่สวดเจ็ดตำนานหรือสิบสองตำนาน

งานทำบุญหน้าศพมีจุดธูปเทียน 2 ที่ เจ้าภาพจุดที่โต๊ะหมู่บูชาก่อน แล้วจุดที่หน้าศพ บางท่านถือว่าจุดที่หน้าศพก่อนก็มี

จำนวนพระสงฆ์ในงานมงคลและงานอวมงคล

ตำราศาสนพิธีให้งานมงคลนิมนต์พระจำนวนคี่ คือ 5, 7 หรือ 9 รูป และให้งานอวมงคลนิมนต์จำนวนคู่ คือ 8 หรือ 10 รูป แล้วแต่กรณี ส่วนคู่มือศาสนพิธีของกองทัพบกให้งานอวมงคลนิมนต์ 5, 7 หรือ 10 รูปตามกำลังศรัทธา

งานอวมงคลนิมนต์พระกี่รูปจึงตอบได้สองแบบ ถ้ายึดตำราคือ 8 หรือ 10 รูป ถ้าดูที่เจ้าภาพทำกันตอนนี้ งานทำบุญ 7 วัน 50 วัน 100 วันมีทั้ง 5, 7, 9 และ 10 รูป ตำราเองก็ใช้คำว่านิยม ไม่ได้ห้ามจำนวนคี่

จำนวน 4 รูปที่เห็นในงานศพเป็นของพิธีสวดพระอภิธรรมกับสวดหน้าไฟ ไม่ใช่จำนวนของงานทำบุญเลี้ยงพระ

ถ้าจัดที่วัด บอกวัดว่าเป็นงานอะไร วัดจะแนะนำจำนวนพระให้ ภัตตาหารกับไทยธรรมต้องเตรียมเท่าจำนวนพระที่นิมนต์

สิ่งที่ต้องเตรียมสำหรับงานบุญพิธี

1. นิมนต์พระสงฆ์ แจ้งวัน เวลา สถานที่ และบอกว่าเป็นงานมงคลหรืองานอวมงคล เวลานิมนต์ไม่ออกชื่ออาหาร ให้บอกแค่ว่านิมนต์ฉันเช้าหรือฉันเพล
2. โต๊ะหมู่บูชา มีพระพุทธรูป 1 องค์ กระถางธูป 1 เชิงเทียน 2 แจกันดอกไม้ 2 ใช้โต๊ะหมู่ 5 หมู่ 7 หมู่ 9 หรือโต๊ะอื่นที่ปูผ้าสะอาดก็ได้ ตั้งไว้ทางขวามือของพระสงฆ์
3. อาสนะพระสงฆ์ ปูให้สูงกว่าที่นั่งของฆราวาส ถ้าสูงเท่ากันให้เว้นระยะไม่ให้ติดกัน
4. เครื่องรับรองพระ น้ำเย็น น้ำร้อน และกระโถน วางทางขวามือของพระแต่ละรูป
5. สายสิญจน์และภาชนะน้ำมนต์ เฉพาะงานมงคล ภาชนะใช้หม้อน้ำมนต์ บาตร หรือขันทองเหลือง พร้อมเทียนขี้ผึ้งสำหรับทำน้ำมนต์
6. สายโยงหรือภูษาโยง เฉพาะงานอวมงคล งานทำบุญอัฐิให้ตั้งโกศอัฐิ รูป หรือชื่อของผู้ตายบนโต๊ะอีกตัว แยกจากโต๊ะหมู่บูชา มีดอกไม้ กระถางธูป และเชิงเทียน 1 คู่
7. ภัตตาหารและข้าวพระพุทธ ข้าวพระพุทธจัดอาหารเหมือนที่ถวายพระ แต่ใช้ภาชนะเล็กกว่า
8. ไทยธรรม ของถวายพระเท่าจำนวนพระที่นิมนต์ งานอวมงคลบางงานมีผ้าสบงหรือจีวรสำหรับทอดบังสุกุลด้วย
9. ที่กรวดน้ำ

คำกล่าวตอนถวายอาหารและคำลาข้าวพระพุทธอยู่ในบทความคำถวายภัตตาหาร

ลำดับพิธีทำบุญเลี้ยงพระโดยทั่วไป

1. พระสงฆ์นั่งประจำที่ เจ้าภาพจุดเทียนธูปที่โต๊ะหมู่บูชาด้วยตัวเอง งานทำบุญหน้าศพจุดที่หน้าศพต่อ
2. อาราธนาศีล แล้วรับศีล
3. อาราธนาพระปริตร พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ งานมงคลเมื่อพระสวดถึงบทมงคลสูตร เจ้าภาพจุดเทียนน้ำมนต์แล้วประเคนภาชนะน้ำมนต์แด่พระรูปแรก
4. ถวายข้าวพระพุทธและถวายภัตตาหาร ถ้ามีตักบาตร เริ่มตักตอนพระสวดบทถวายพรพระ
5. พระฉันเสร็จ เจ้าภาพถวายไทยธรรม งานอวมงคลคลี่สายโยง ทอดผ้า แล้วพระชักบังสุกุล
6. พระสงฆ์อนุโมทนา เจ้าภาพกรวดน้ำ รับพร แล้วกราบ 3 ครั้ง งานมงคลพระจะพรมน้ำพระพุทธมนต์ให้เจ้าภาพหรือสถานที่ตามที่เจ้าภาพขอ

งานที่สวดมนต์เย็นแล้วเลี้ยงพระเช้าวันรุ่งขึ้น วันเลี้ยงพระอาราธนาศีลและรับศีลเหมือนเดิม แต่ไม่ต้องอาราธนาพระปริตรอีก บางบ้านตัดบางขั้นออกตามเวลาและตามที่วัดแนะนำ

ช่วงที่ยังตั้งศพสวดพระอภิธรรม ศาลาหรีดมีพวงหรีดส่งถึงศาลาวัด สอบถามได้ทาง LINE ของร้าน