การขอเป็นผู้จัดการมรดกต้องยื่นคำร้องต่อศาลที่ผู้ตายมีภูมิลำเนาอยู่ตอนเสียชีวิต คนที่ยื่นได้คือทายาท ผู้มีส่วนได้เสีย หรือพนักงานอัยการ ค่าธรรมเนียมคำร้อง 200 บาท และถ้าทายาททุกคนยินยอมหรือพินัยกรรมระบุชื่อไว้ ยื่นออนไลน์ผ่านระบบ e-Filing ของศาลยุติธรรมได้โดยไม่ต้องไปศาล
สรุปการขอเป็นผู้จัดการมรดก ตั้งแต่ยื่นจนแบ่งมรดกเสร็จ
|
เรื่อง |
คำตอบ |
|---|---|
|
ยื่นที่ไหน |
ศาลที่ผู้ตายมีภูมิลำเนาในเขตตอนเสียชีวิต |
|
ใครยื่นได้ |
ทายาท ผู้มีส่วนได้เสียในกองมรดก พนักงานอัยการ |
|
ใครเป็นไม่ได้ |
ผู้ยังไม่บรรลุนิติภาวะ คนวิกลจริตหรือที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ/เสมือนไร้ความสามารถ คนล้มละลาย |
|
ช่องทางยื่น |
ยื่นเองที่ศาล · ให้อัยการยื่นให้ · ยื่นออนไลน์ e-Filing · จ้างทนาย |
|
ค่าคำร้อง |
200 บาท (ไม่รวมค่าส่งหมาย ค่าทนาย ถ้ามี) |
|
ยื่นออนไลน์ได้เมื่อ |
ทายาททุกคนยินยอม หรือพินัยกรรมระบุชื่อผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก |
|
หน้าที่เริ่มเมื่อ |
วันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่งศาล |
|
ทำบัญชีทรัพย์มรดก |
ลงมือภายใน 15 วัน ทำให้เสร็จภายใน 1 เดือน ต่อหน้าพยาน 2 คน |
|
แบ่งมรดกให้เสร็จ |
ภายใน 1 ปี เว้นแต่พินัยกรรม ทายาทเสียงข้างมาก หรือศาลกำหนดเป็นอย่างอื่น |
|
ทายาทฟ้องเรื่องการจัดการ |
ภายใน 5 ปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุด |
กำหนดเวลาทั้งหมดมาจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1711 ถึง 1733 ส่วนขั้นตอนของแต่ละศาลอาจต่างกันเล็กน้อย ก่อนยื่นโทรถามศาลที่จะยื่นอีกครั้ง
ผู้จัดการมรดก คือใคร ต้องมีทุกบ้านไหม
ผู้จัดการมรดกคือคนที่พินัยกรรมหรือคำสั่งศาลตั้งให้รวบรวมทรัพย์ของผู้ตาย ชำระหนี้ที่ค้าง แล้วแบ่งที่เหลือให้ทายาท ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า estate administrator ส่วนคนที่พินัยกรรมตั้งไว้มักเรียกว่า executor
ไม่ใช่ทุกครอบครัวต้องตั้ง ถ้าทายาทตกลงแบ่งกันเองได้และหน่วยงานที่ถือทรัพย์ยอมทำเรื่องให้ทายาทโดยตรงก็จบได้ แต่ในทางปฏิบัติ สำนักงานที่ดิน ธนาคาร และขนส่ง มักขอดูคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกก่อนโอนที่ดิน ปิดบัญชี หรือเปลี่ยนชื่อรถ โดยเฉพาะเมื่อทรัพย์มีมูลค่าสูงหรือทายาทมีหลายคน โทรถามหน่วยงานที่ถือทรัพย์แต่ละแห่งก่อนว่าต้องใช้คำสั่งศาลไหม
ผู้จัดการมรดก มีอายุกี่ปี เป็นใครได้บ้าง มีได้กี่คน
คนที่เป็นผู้จัดการมรดกไม่จำเป็นต้องเป็นทายาท แต่ต้องไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 1718 คือ
- ยังไม่บรรลุนิติภาวะ (อายุยังไม่ครบ 20 ปีบริบูรณ์ และยังไม่ได้สมรสตามกฎหมาย)
- เป็นคนวิกลจริต หรือศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ
- ศาลสั่งให้เป็นคนล้มละลาย
ส่วนคนที่ยื่นคำร้องต่อศาลต้องเป็นทายาท ผู้มีส่วนได้เสียในกองมรดก หรือพนักงานอัยการ (มาตรา 1713) ผู้ร้องจะขอให้ตั้งตัวเองหรือตั้งคนอื่นที่ทายาทไว้ใจก็ได้
ตั้งผู้จัดการมรดกหลายคนได้ เรียกว่าผู้จัดการมรดกร่วม กฎหมายไม่ได้จำกัดจำนวน แต่การทำหน้าที่ต้องถือเสียงข้างมาก ถ้าเสียงเท่ากัน ผู้มีส่วนได้เสียร้องให้ศาลชี้ขาดได้ (มาตรา 1726) ตั้งสองคนแล้วเห็นไม่ตรงกันจะติดตรงนี้
ขอเป็นผู้จัดการมรดก เอกสารที่ต้องเตรียม
- สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของผู้ร้อง
- ใบมรณบัตรของผู้ตาย และทะเบียนบ้านของผู้ตายที่ประทับคำว่า "ตาย"
- แบบรับรองรายการทะเบียนราษฎร
- หนังสือให้ความยินยอมของทายาทคนอื่น พร้อมสำเนาบัตรประชาชน
- ใบสำคัญการสมรส หรือแบบข้อมูลทะเบียนครอบครัว (ถ้ามี)
- เอกสารเปลี่ยนชื่อหรือนามสกุลของผู้ตายหรือผู้ร้อง (ถ้ามี)
- พินัยกรรม (ถ้ามี) และใบมรณบัตรของผู้รับพินัยกรรมที่ไม่ใช่ทายาทซึ่งเสียชีวิตแล้ว (ถ้ามี)
- หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามีคนยื่นแทน)
ยื่นออนไลน์ใช้ไฟล์ภาพหรือ PDF ที่อ่านชัดของเอกสารชุดเดียวกัน
ควรเตรียมรายการทรัพย์มรดกไปด้วย เช่น สำเนาโฉนดที่ดิน หน้าสมุดบัญชีธนาคาร เล่มทะเบียนรถ เพราะคำร้องต้องบอกว่ามีทรัพย์อะไรบ้างที่ต้องจัดการ ทายาทที่เสียชีวิตไปก่อนผู้ตายให้เตรียมใบมรณบัตรของคนนั้นด้วย ศาลใช้ดูว่าใครยังมีสิทธิรับมรดก
ถ้ายังไม่ได้ใบมรณบัตร ต้องแจ้งตายที่สำนักทะเบียนก่อน ใบมรณบัตรกับทะเบียนบ้านชุดนี้ใช้ยื่นขอเงินประกันสังคมกรณีเสียชีวิตได้ด้วย ถ่ายสำเนาเผื่อไว้หลายชุด
การแต่งตั้งผู้จัดการมรดก ไม่มีพินัยกรรม ยื่นที่ไหน
ไม่มีพินัยกรรมก็ขอตั้งได้ตามปกติ ทายาทโดยธรรมยื่นคำร้องต่อศาลที่ผู้ตายมีภูมิลำเนาในเขตตอนเสียชีวิต ดูจากทะเบียนบ้านของผู้ตาย ในกรุงเทพฯ มีหลายศาลแบ่งตามเขต ให้เช็คว่าเขตของผู้ตายขึ้นกับศาลไหนก่อนยื่น
- ยื่นเองที่ศาล ไปที่ศาลพร้อมเอกสาร ขอแบบคำร้องที่ศาล เสียค่าคำร้อง 200 บาท ศาลส่วนใหญ่มีเจ้าหน้าที่หรือศูนย์ช่วยเหลือประชาชนให้คำแนะนำการกรอก
- ให้พนักงานอัยการยื่นให้ ติดต่อสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายฯ ในจังหวัดที่ผู้ตายมีภูมิลำเนา อัยการเป็นผู้ร้องแทนได้ตามมาตรา 1713 ไม่ต้องจ้างทนาย เงื่อนไขและเอกสารที่ต้องเพิ่ม เช่น ให้ทายาทไปเซ็นยินยอมที่สำนักงาน ให้ถามสำนักงานนั้นโดยตรง
- ยื่นออนไลน์ผ่าน e-Filing ได้เฉพาะเมื่อทายาททุกคนยินยอม หรือพินัยกรรมระบุชื่อผู้ร้อง (หัวข้อถัดไป)
- จ้างทนายความ เหมาะเมื่อทายาทไม่ยินยอม มีคนคัดค้าน หรือทรัพย์ซับซ้อน ค่าทนายตกลงกันเองตามงาน
ถ้าทายาทยินยอมกันครบ ไม่ต้องมีทนาย ยื่นเองหรือให้อัยการช่วยได้ ถ้ามีข้อพิพาทหรือคนคัดค้าน คดีจะกลายเป็นคดีที่ต้องสืบพยาน ช่วงนั้นการมีทนายช่วยลดความผิดพลาดได้มาก
ยื่นผู้จัดการมรดกออนไลน์ ผ่าน e-Filing
ระบบ e-Filing ของศาลยุติธรรม (efiling3.coj.go.th/citizen) เปิดให้ประชาชนยื่นคำร้องขอจัดการมรดกด้วยตัวเองโดยไม่ต้องไปศาล ใช้ได้ 2 กรณีเท่านั้น คือทายาททุกคนยินยอมให้ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก หรือพินัยกรรมระบุให้ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก และศาลที่ผู้ตายมีภูมิลำเนาต้องเปิดรับเรื่องนี้ทางออนไลน์แล้ว
- ยืนยันตัวตนผ่านแอป ThaID
- ลงทะเบียนใช้ระบบ e-Filing ของศาลยุติธรรม
- กรอกคำร้องและแนบไฟล์เอกสารตามรายการข้างบน
- ชำระค่าธรรมเนียม 200 บาท แล้วรับวันนัดไต่สวน
- เข้าไต่สวนออนไลน์ผ่านวิดีโอตามวันนัด
- เมื่อพ้นกำหนดแล้ว ขอสำเนาคำสั่งศาลและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุดผ่านระบบ
ถ้ามีทายาทคนใดไม่ยินยอม ระบบนี้ใช้ไม่ได้ ต้องยื่นที่ศาลตามปกติ บางจังหวัดมีที่ว่าการอำเภอช่วยประชาชนที่ไม่สะดวกใช้มือถือหรืออินเทอร์เน็ต ถามที่ศาลจังหวัดหรืออำเภอในพื้นที่ได้
ขั้นตอนหลังยื่น จนได้คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก
หลังรับคำร้อง ศาลจะประกาศคำร้องให้คนที่อาจคัดค้านได้รู้ แล้วนัดไต่สวน วันนัดไต่สวนแล้วแต่ศาลและจำนวนคดีในช่วงนั้น ศาลแจ้งวันนัดให้ตอนรับคำร้อง
วันไต่สวน ผู้ร้องตอบคำถามศาลเรื่องความเป็นทายาท ทรัพย์ที่มี และเหตุที่ต้องตั้งผู้จัดการมรดก ถ้าไม่มีใครคัดค้านและเอกสารครบ ศาลมักมีคำสั่งในวันนั้น หลังศาลมีคำสั่งแล้วต้องรอให้พ้นระยะอุทธรณ์ 1 เดือนก่อน จึงขอหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด เอกสารสองฉบับนี้ (คำสั่งศาลกับหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด) คือของที่ธนาคารและสำนักงานที่ดินขอดู
ถ้ามีทายาทยื่นคัดค้าน ศาลจะนัดสืบพยานทั้งสองฝ่าย คดีจะใช้เวลานานขึ้นมาก ถ้ายังตกลงกันได้ ขอตั้งเป็นผู้จัดการมรดกร่วมแทนการคัดค้านก็ได้
หน้าที่ผู้จัดการมรดก หลังศาลมีคำสั่งตั้ง
หน้าที่เริ่มนับวันที่ได้ฟังหรือถือว่าได้ฟังคำสั่งศาล (มาตรา 1716) งานหลักคือรวบรวมทรัพย์ ชำระหนี้ และแบ่งทรัพย์ให้ทายาทตามพินัยกรรมหรือตามกฎหมาย (มาตรา 1719)
- ลงมือทำบัญชีทรัพย์มรดกภายใน 15 วัน นับแต่วันที่เริ่มหน้าที่ (มาตรา 1728)
- ทำบัญชีให้เสร็จภายใน 1 เดือน ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนที่เป็นผู้มีส่วนได้เสียในกองมรดก ถ้าไม่ทัน ขอศาลขยายเวลาได้ แต่ต้องขอก่อนครบเดือน (มาตรา 1729)
- จัดการและแบ่งมรดก ทำรายงานบัญชีการจัดการให้เสร็จภายใน 1 ปี เว้นแต่พินัยกรรม ทายาทเสียงข้างมาก หรือศาลกำหนดเวลาเป็นอย่างอื่น (มาตรา 1732)
ข้อห้ามของผู้จัดการมรดก
- ห้ามทำนิติกรรมที่ตัวเองได้ประโยชน์ขัดกับกองมรดก เช่น โอนที่ดินมรดกเป็นของตัวเองเกินส่วนที่ได้ เว้นแต่พินัยกรรมอนุญาตหรือศาลอนุญาต (มาตรา 1722)
- ต้องจัดการเอง มอบให้คนอื่นทำแทนได้เฉพาะเมื่อพินัยกรรมหรือศาลให้อำนาจไว้ หรือเป็นไปเพื่อประโยชน์ของกองมรดก (มาตรา 1723) ถ้าจะมอบอำนาจให้ใครไปทำเรื่องที่สำนักงานที่ดินหรือธนาคาร ถามหน่วยงานนั้นก่อนว่ารับแบบไหน
- ผู้จัดการมรดกไม่ได้เป็นเจ้าของทรัพย์ ได้ส่วนแบ่งเท่าที่ตัวเองมีสิทธิในฐานะทายาทเท่านั้น
กรณีที่มักติดปัญหาเรื่องผู้จัดการมรดก
ทายาทบางคนไม่ยอมเซ็นยินยอม ยังยื่นได้ แต่ใช้ e-Filing ไม่ได้ ศาลจะส่งหมายแจ้งทายาทที่ไม่ได้ยินยอม ถ้ามีคนคัดค้านจะต้องสืบพยาน
ทายาทเป็นผู้เยาว์ หรืออยู่ต่างประเทศ เป็นเหตุหนึ่งที่กฎหมายให้ร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้ (มาตรา 1713) ผู้เยาว์เองเป็นผู้จัดการมรดกไม่ได้ เรื่องการให้ความยินยอมแทนผู้เยาว์และเอกสารของทายาทที่อยู่ต่างประเทศ ให้ถามศาลหรืออัยการที่จะยื่น
ผู้จัดการมรดกไม่แบ่งมรดก ผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลถอนผู้จัดการมรดกได้ เมื่อละเลยไม่ทำหน้าที่หรือมีเหตุอื่นที่สมควร แต่ต้องร้องก่อนการแบ่งมรดกเสร็จสิ้น (มาตรา 1727) ส่วนคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดก ทายาทต้องฟ้องภายใน 5 ปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุด (มาตรา 1733)
ผู้จัดการมรดกอยากลาออก ลาออกได้เมื่อมีเหตุสมควร แต่ต้องได้รับอนุญาตจากศาล (มาตรา 1727) จะเลิกทำเฉยๆ ไม่ได้
มีพินัยกรรมตั้งผู้จัดการมรดกไว้แล้ว คนที่พินัยกรรมระบุชื่อยังต้องยื่นขอให้ศาลมีคำสั่งตั้ง ถ้าหน่วยงานที่ถือทรัพย์ขอดูคำสั่งศาล ยื่นทาง e-Filing ได้เพราะเข้าเงื่อนไขกรณีที่สอง
ข้อมูลข้างต้นเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายของคดีใดคดีหนึ่ง ถ้ามีข้อพิพาทหรือทรัพย์ซับซ้อนควรปรึกษาทนายความหรือสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ
เรื่องที่ต้องทำคู่กันหลังคนในครอบครัวเสียชีวิต
เรื่องมรดกมักเริ่มหลังงานศพจบแล้ว ช่วงแรกครอบครัวต้องแจ้งตาย ติดต่อวัด และวางกำหนดสวดอภิธรรม ลำดับงานทั้งหมดอยู่ในขั้นตอนจัดงานศพ ส่วนเงินที่ครอบครัวขอรับได้จากประกันสังคม ฌาปนกิจสงเคราะห์ และกองทุนต่างๆ ยื่นได้พร้อมกันกับช่วงเตรียมเอกสารมรดก
ญาติและเพื่อนที่ต้องการส่งพวงหรีดไปงาน ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดที่ส่งถึงศาลาวัด มีพวงหรีดดอกไม้สดและพวงหรีดพัดลม แจ้งชื่อวัดและศาลาทาง LINE ของร้าน ได้ทุกวัน




