พินัยกรรมเขียนเองได้ โดยต้องเขียนด้วยลายมือตัวเองทั้งฉบับ ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ แบบนี้ไม่ต้องมีพยาน ส่วนพินัยกรรมทั้งหมดตามกฎหมายไทยมี 5 แบบ คือ แบบธรรมดา แบบเขียนเองทั้งฉบับ แบบเอกสารฝ่ายเมือง แบบเอกสารลับ และแบบวาจา ถ้าทำผิดแบบ พินัยกรรมเป็นโมฆะทั้งฉบับ
พินัยกรรมมีกี่แบบ สรุป 5 แบบ ใช้แบบไหน ต้องมีอะไรบ้าง
|
แบบ |
ใครเขียน |
พยาน |
ทำที่ไหน |
ข้อควรรู้ |
|---|---|---|---|---|
|
เขียนเองทั้งฉบับ (ม.1657) |
ผู้ทำเขียนด้วยมือทั้งหมด |
ไม่ต้องมี |
ที่ไหนก็ได้ |
พิมพ์บางส่วนหรือไม่ลงวันที่ ใช้ไม่ได้ |
|
แบบธรรมดา (ม.1656) |
พิมพ์หรือให้คนอื่นเขียนได้ |
2 คน อยู่พร้อมกันตอนลงชื่อ |
ที่ไหนก็ได้ |
พยานต้องไม่ใช่คนรับทรัพย์ |
|
เอกสารฝ่ายเมือง (ม.1658) |
เจ้าหน้าที่อำเภอจดตามที่แจ้ง |
2 คน |
อำเภอหรือสำนักงานเขตใดก็ได้ ขอให้ทำนอกสำนักงานได้ |
ค่าธรรมเนียมในสำนักงาน 250 บาท |
|
เอกสารลับ (ม.1660) |
ผู้ทำหรือคนอื่นเขียน แล้วผนึกซอง |
2 คน |
นำซองไปแสดงต่อเจ้าหน้าที่อำเภอ |
ต้องลงชื่อคาบรอยผนึก |
|
วาจา (ม.1663) |
พูดต่อหน้าพยาน |
2 คน ต้องไปแจ้งอำเภอโดยไม่ชักช้า |
ใช้ได้เฉพาะเหตุพิเศษ เช่น ใกล้ตาย โรคระบาด สงคราม |
สิ้นผลเมื่อพ้น 1 เดือนนับจากวันที่กลับมาทำแบบอื่นได้ |
ทุกแบบมีผลเมื่อผู้ทำเสียชีวิต และแก้หรือยกเลิกได้ตลอดเวลาที่ยังมีชีวิต คนทั่วไปที่อยากทำเองที่บ้านเลือกแบบเขียนเองทั้งฉบับหรือแบบธรรมดา ถ้าห่วงว่าจะมีคนโต้แย้งลายมือหรือสติตอนทำ แบบเอกสารฝ่ายเมืองมีเจ้าหน้าที่รัฐเป็นคนจดและเก็บสำเนาไว้ให้
พินัยกรรม คือ อะไร มีผลเมื่อไร
พินัยกรรมคือหนังสือที่บอกว่าเมื่อเราเสียชีวิตแล้ว ทรัพย์สินหรือเรื่องต่างๆ ของเราจะให้เป็นไปอย่างไร เช่น ยกบ้านให้ลูกคนไหน ยกเงินฝากให้ใคร หรือตั้งใครเป็นผู้จัดการมรดก ภาษาอังกฤษใช้คำว่า will หรือ last will and testament
พินัยกรรมมีผลตอนผู้ทำเสียชีวิต ก่อนหน้านั้นทรัพย์ยังเป็นของผู้ทำทุกอย่าง จะขายหรือยกให้ใครระหว่างมีชีวิตก็ได้ ทรัพย์ที่ไม่ได้เขียนไว้ในพินัยกรรมจะตกแก่ทายาทโดยธรรมตามลำดับที่กฎหมายกำหนด
พินัยกรรมคนละเรื่องกับ "พินัยกรรมชีวิต" หรือ "พินัยกรรมขอตายดี" ซึ่งเป็นหนังสือแสดงเจตนาไม่รับการรักษาที่ยืดการตายในวาระสุดท้าย เป็นเรื่องการรักษาพยาบาล ไม่เกี่ยวกับมรดก
พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ ต้องทำอย่างไร
พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับต้องเขียนด้วยมือของผู้ทำเองทุกตัวอักษร ทั้งข้อความ วัน เดือน ปี และลายมือชื่อ (มาตรา 1657) ไม่ต้องมีพยาน ไม่ต้องไปที่ไหน เขียนบนกระดาษธรรมดาได้
- ห้ามพิมพ์ พิมพ์ด้วยคอมพิวเตอร์หรือให้คนอื่นเขียนแม้แต่บางส่วน แบบนี้เสียไป ถ้าอยากพิมพ์ ให้ใช้แบบธรรมดาที่มีพยาน 2 คนแทน
- ต้องลงวัน เดือน ปี ด้วยลายมือ ไม่มีวันที่ ไม่ครบแบบ
- ต้องลงลายมือชื่อ ใช้ลายพิมพ์นิ้วมือแทนไม่ได้ เพราะกฎหมายยกเว้นไม่ให้ใช้กับแบบนี้ คนที่เขียนหนังสือไม่ได้ต้องเลือกแบบอื่น
- แก้ไขต้องเขียนด้วยมือตัวเองและลงชื่อกำกับ ขีดฆ่า ขูดลบ หรือเติมคำโดยไม่ลงชื่อกำกับ ส่วนที่แก้นั้นไม่มีผล ถ้าแก้หลายจุด เขียนใหม่ทั้งฉบับง่ายกว่า
จะให้คน 2 คนลงชื่อรู้เห็นไว้ด้วยก็ได้ เผื่อมีคนโต้แย้งลายมือภายหลัง แต่คนที่ลงชื่อต้องไม่ใช่คนที่ได้รับทรัพย์หรือคู่สมรสของคนที่ได้รับทรัพย์
ตัวอย่างพินัยกรรมแบบเขียนเอง
คัดโครงนี้ลงกระดาษด้วยลายมือตัวเองทั้งหมด แบบฟอร์มพินัยกรรมที่พิมพ์ไว้แล้วเอามากรอกช่องว่างด้วยมือไม่นับเป็นแบบเขียนเองทั้งฉบับ
พินัยกรรม >เขียนที่ บ้านเลขที่ ..... ถนน ..... แขวง/ตำบล ..... เขต/อำเภอ ..... จังหวัด .....วันที่ ..... เดือน ..... พ.ศ. ..... >ข้าพเจ้า นาย/นาง/นางสาว ..... อายุ ..... ปี เลขประจำตัวประชาชน ..... อยู่บ้านเลขที่ ..... ขอทำพินัยกรรมฉบับนี้ไว้ ในขณะที่มีสติสัมปชัญญะบริบูรณ์ ว่าเมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตาย ให้ทรัพย์สินของข้าพเจ้าตกเป็นของบุคคลดังนี้ >ข้อ 1 ที่ดินโฉนดเลขที่ ..... พร้อมบ้านเลขที่ ..... ให้แก่ ..... (ระบุชื่อ นามสกุล และความเกี่ยวพัน)ข้อ 2 เงินฝากในบัญชีธนาคาร ..... สาขา ..... เลขที่บัญชี ..... ให้แก่ .....ข้อ 3 ทรัพย์สินอื่นนอกจากที่ระบุไว้ ให้แก่ .....ข้อ 4 ให้ ..... เป็นผู้จัดการมรดก และเป็นผู้จัดการทำศพของข้าพเจ้า >พินัยกรรมฉบับนี้ข้าพเจ้าเขียนด้วยลายมือของตนเองทั้งฉบับ >ลงชื่อ ..... ผู้ทำพินัยกรรม(.....)
ระบุทรัพย์ให้ชัดพอที่คนอื่นหาเจอ เช่น เลขโฉนด เลขบัญชี ทะเบียนรถ และระบุผู้รับด้วยชื่อนามสกุลเต็ม คำกว้างๆ อย่าง "ให้ลูกๆ แบ่งกัน" มักกลายเป็นเรื่องตีความกันทีหลัง ถ้าเขียนว่าพินัยกรรมฉบับนี้ยกเลิกฉบับก่อนทั้งหมด ก็ช่วยตัดปัญหาฉบับเก่าที่ยังค้างอยู่ได้
พินัยกรรมแบบธรรมดา ต้องมีพยานกี่คน
พินัยกรรมแบบธรรมดาต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คน อยู่พร้อมกันตอนผู้ทำลงลายมือชื่อ แล้วพยานทั้งสองลงชื่อรับรองในตอนนั้น (มาตรา 1656) ตัวพินัยกรรมพิมพ์ด้วยคอมพิวเตอร์หรือให้คนอื่นเขียนให้ได้ และต้องลงวัน เดือน ปี ที่ทำ
- พยานต้องอยู่ด้วยกันทั้งสองคนในจังหวะที่ผู้ทำเซ็น ให้พยานมาเซ็นทีละคนคนละวันไม่ได้
- ผู้ทำที่เซ็นชื่อไม่ได้ ใช้ลายพิมพ์นิ้วมือได้ แต่ต้องมีพยานลงชื่อรับรองลายพิมพ์นิ้วมือ 2 คน
- แก้ไขภายหลังต้องลงชื่อผู้ทำและพยานกำกับแบบเดียวกับตอนทำ
- คนพิมพ์หรือเขียนให้ก็ห้ามรับทรัพย์ตามพินัยกรรมเหมือนพยาน
แบบนี้เหมาะเมื่ออยากให้ทนายหรือคนในครอบครัวช่วยร่างให้อ่านง่าย แต่ถ้าพยานไม่ได้อยู่พร้อมกันจริงตอนเซ็น พินัยกรรมทั้งฉบับเสียไป
พินัยกรรมฝ่ายเมือง ทำที่อำเภอหรือสำนักงานเขต
พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองทำโดยไปแจ้งความประสงค์ต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน เจ้าหน้าที่จะจดข้อความ อ่านให้ฟัง แล้วให้ผู้ทำ พยาน และเจ้าหน้าที่ลงชื่อ (มาตรา 1658)
ตั้งแต่ 24 มีนาคม 2569 กฎกระทรวงว่าด้วยการทำพินัยกรรมฉบับใหม่ให้ยื่นที่ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งไหนก็ได้ทั่วประเทศ ไม่ต้องไปที่ภูมิลำเนาของตัวเอง
- ค่าธรรมเนียม ทำในสำนักงาน 250 บาท ค่าคัดและรับรองสำเนา 50 บาท
- เอกสารที่ใช้ บัตรประชาชนหรือเอกสารราชการที่มีรูปถ่ายของผู้ทำและพยาน เอกสารของทรัพย์ที่จะระบุ เช่น สำเนาโฉนด สมุดบัญชี เล่มทะเบียนรถ
- ทำนอกสำนักงาน ผู้ป่วยติดเตียงขอให้เจ้าหน้าที่ไปทำที่บ้านหรือโรงพยาบาลได้ (มาตรา 1659) ค่าธรรมเนียมนอกสำนักงานต่างจากในสำนักงาน ถามที่อำเภอหรือสายด่วนกรมการปกครอง 1548 ก่อน
- การเก็บ ผู้ทำขอรับต้นฉบับกลับไปเก็บเองได้ อำเภอเก็บสำเนาไว้ ผู้ทำ ผู้จัดการมรดก หรือทายาท ขอคัดสำเนาได้ภายหลัง
พินัยกรรมแบบเอกสารลับและแบบวาจา ใช้เมื่อไร
แบบเอกสารลับใช้เมื่ออยากให้มีหลักฐานทางราชการว่าทำไว้จริง แต่ไม่อยากให้ใครรู้เนื้อหา ผู้ทำลงชื่อในพินัยกรรม ใส่ซองผนึก ลงชื่อคาบรอยผนึก แล้วนำไปแสดงต่อเจ้าหน้าที่อำเภอพร้อมพยาน 2 คน แถลงว่าเป็นพินัยกรรมของตน ถ้าไม่ได้เขียนเองต้องแจ้งชื่อและที่อยู่ของคนเขียนด้วย เจ้าหน้าที่จดคำแถลงกับวันที่บนซองแล้วลงชื่อร่วมกัน (มาตรา 1660)
แบบวาจาใช้ได้เฉพาะเมื่อมีเหตุพิเศษที่ทำแบบอื่นไม่ได้ เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ตาย มีโรคระบาด หรือสงคราม ผู้ทำบอกความประสงค์ต่อหน้าพยาน 2 คนพร้อมกัน แล้วพยานต้องไปแจ้งที่อำเภอโดยไม่ชักช้า (มาตรา 1663) ถ้าผู้ทำรอดและกลับมาทำแบบอื่นได้ พินัยกรรมวาจาสิ้นผลเมื่อพ้น 1 เดือน (มาตรา 1664)
ใครทำพินัยกรรมได้ และใครเป็นพยานไม่ได้
คนที่อายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ทำพินัยกรรมได้ อายุต่ำกว่านั้นทำแล้วเป็นโมฆะ (มาตรา 1703) คนที่ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถทำพินัยกรรมไม่ได้ (มาตรา 1704) ส่วนผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยทำได้ถ้ายังมีสติรู้ตัว จะขอใบรับรองแพทย์ช่วงที่ทำเก็บไว้ด้วยก็ได้ เผื่อมีคนโต้แย้งเรื่องสติทีหลัง
พยานในพินัยกรรมต้องไม่ใช่คนกลุ่มนี้ (มาตรา 1670 และ 1653)
- คนที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ (อายุไม่ถึง 20 ปีบริบูรณ์และยังไม่ได้สมรสตามกฎหมาย)
- คนวิกลจริต หรือคนที่ศาลสั่งเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ
- คนหูหนวก เป็นใบ้ หรือตาบอดทั้งสองข้าง
- คนที่ได้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม และคู่สมรสของคนนั้น ถ้าเป็นพยานหรือเป็นคนเขียนให้ จะรับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้นไม่ได้
ผู้ทำยกทรัพย์ให้ใครก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติ เช่น เพื่อน คนที่ดูแลยามป่วย วัด หรือมูลนิธิ
แก้ไข ยกเลิก และพินัยกรรมมีอายุกี่ปี
พินัยกรรมไม่มีวันหมดอายุ ทำไว้กี่ปีก็ยังใช้ได้จนกว่าผู้ทำจะยกเลิก ยกเว้นแบบวาจาที่สิ้นผลตามเงื่อนไข 1 เดือนข้างต้น ผู้ทำยกเลิกหรือแก้ไขได้ตลอดเวลาที่ยังมีชีวิต (มาตรา 1693)
- ทำฉบับใหม่ ฉบับหลังยกเลิกฉบับก่อนเฉพาะส่วนที่ขัดกัน (มาตรา 1697) ส่วนที่ไม่ขัดยังใช้อยู่ ถ้าอยากให้ฉบับเก่าไม่มีผลเลย เขียนในฉบับใหม่ว่ายกเลิกฉบับก่อนทั้งหมด
- ทำลายหรือขีดฆ่าด้วยความตั้งใจ (มาตรา 1695) ถ้าทำไว้หลายต้นฉบับ ต้องทำลายให้ครบทุกต้นฉบับ
- โอนหรือขายทรัพย์นั้นไปก่อนตาย ข้อที่ยกทรัพย์ชิ้นนั้นให้ใครก็ไม่มีทรัพย์ให้แล้ว
เก็บพินัยกรรมไว้ในที่ที่คนในครอบครัวหาเจอ และบอกคนที่ไว้ใจอย่างน้อย 1 คนว่าเก็บไว้ที่ไหน
เรื่องที่มักลืมเขียนในพินัยกรรม
คนจัดงานศพและผู้จัดการมรดก
กฎหมายให้คนที่ผู้ตายระบุไว้ หรือผู้จัดการมรดกที่ผู้ตายตั้งไว้ในพินัยกรรม มีหน้าที่จัดการทำศพ (มาตรา 1649) ถ้าไม่ได้ระบุไว้และทายาทไม่ได้ตั้งใคร หน้าที่ตกแก่คนที่ได้รับมรดกมากที่สุด จะระบุชื่อคนจัดงาน และเขียนความประสงค์เรื่องวัดหรือการเผาไว้ด้วยก็ได้ ครอบครัวจะได้ไม่ต้องเดา ลำดับงานหลังเสียชีวิตทั้งหมดอยู่ในขั้นตอนจัดงานศพ
คนที่พินัยกรรมระบุชื่อเป็นผู้จัดการมรดกยื่นคำร้องต่อศาลผ่านระบบออนไลน์ e-Filing ได้ ขั้นตอนหลังผู้ทำเสียชีวิตอยู่ในเรื่องผู้จัดการมรดก
ทรัพย์ของพระ และพินัยกรรมประกันสังคม
ทรัพย์ที่พระภิกษุได้มาระหว่างบวช ถ้าท่านมรณภาพจะตกเป็นของวัดที่สังกัด เว้นแต่ท่านทำพินัยกรรมยกให้คนอื่นไว้ (มาตรา 1623) ส่วนทรัพย์ที่มีก่อนบวชยังตกแก่ทายาทตามปกติ
ที่คนเรียกกันว่า "พินัยกรรมประกันสังคม" คือหนังสือที่ผู้ประกันตนยื่นต่อสำนักงานประกันสังคมเพื่อระบุว่าใครรับเงินกรณีเสียชีวิต เป็นเอกสารของประกันสังคม ไม่ใช่พินัยกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่ง ต้องทำแยกกัน รายละเอียดเงินที่ได้และผู้มีสิทธิอยู่ในเงินประกันสังคมกรณีเสียชีวิต
ข้อมูลในหน้านี้สรุปจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และกฎกระทรวงปี 2569 ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น ถ้าทรัพย์มีมูลค่าสูงหรือครอบครัวมีโอกาสโต้แย้งกัน ปรึกษาทนายความหรือถามที่อำเภอก่อนทำ
ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดที่ส่งถึงศาลาวัด ไปร่วมงานศพไม่ได้ สั่งพวงหรีดดอกไม้สดทาง LINE ของร้าน ได้ทุกวัน




