ทายาทโดยธรรมคือญาติที่กฎหมายกำหนดให้รับมรดกเมื่อผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรม มี 6 ลำดับ คือ ลูกหลาน พ่อแม่ พี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน พี่น้องร่วมพ่อหรือร่วมแม่ ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา ถ้าลำดับก่อนยังมีคนอยู่ ลำดับหลังไม่ได้เลย ยกเว้นพ่อแม่ที่ได้ร่วมกับลูกของผู้ตาย ส่วนคู่สมรสที่จดทะเบียนเป็นทายาทโดยธรรมด้วยเสมอ
ทายาทโดยธรรม 6 ลำดับ สรุปใครได้มรดกก่อน
|
ลำดับ |
ใครบ้าง |
ลูกหลานรับแทนที่ได้ไหม |
คู่สมรสได้เท่าไหร่ ถ้าลำดับนี้คือลำดับที่ได้มรดก |
|---|---|---|---|
|
1 |
ลูก (รวมบุตรบุญธรรม และบุตรนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว) ถ้าลูกตายก่อน หลานรับแทน |
ได้ |
เท่ากับลูก 1 คน |
|
2 |
พ่อแม่ |
ไม่ได้ |
ครึ่งหนึ่ง |
|
3 |
พี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน |
ได้ |
ครึ่งหนึ่ง |
|
4 |
พี่น้องร่วมพ่อหรือร่วมแม่ (คนละพ่อหรือคนละแม่) |
ได้ |
สองในสาม |
|
5 |
ปู่ ย่า ตา ยาย |
ไม่ได้ |
สองในสาม |
|
6 |
ลุง ป้า น้า อา |
ได้ |
สองในสาม |
|
ไม่มีใครเลย |
|
|
ได้ทั้งหมด |
- ลำดับก่อนยังมีคนอยู่ หรือมีลูกหลานรับแทนที่ได้ ลำดับหลังไม่ได้มรดกเลย (มาตรา 1630)
- ข้อยกเว้นเดียวคือ ผู้ตายมีลูกและพ่อแม่ยังมีชีวิต พ่อแม่ได้ส่วนแบ่งเท่ากับลูกหนึ่งคน
- คนในลำดับเดียวกันได้ส่วนเท่ากัน (มาตรา 1633) และก่อนแบ่ง ต้องแยกสินสมรสครึ่งหนึ่งให้คู่สมรสก่อน
ถ้าไม่มีทั้งทายาทโดยธรรม คู่สมรส และผู้รับพินัยกรรม มรดกตกเป็นของแผ่นดิน (มาตรา 1753)
ทายาทโดยธรรม คือใคร ต่างจากผู้รับพินัยกรรมอย่างไร
เมื่อมีคนเสียชีวิต ทรัพย์สิน สิทธิ และหนี้ของเขารวมกันเรียกว่ากองมรดก คนที่มีสิทธิรับกองมรดกเรียกว่าทายาท ซึ่งมีสองแบบ ทายาทโดยธรรมคือญาติที่กฎหมายกำหนดไว้ใน 6 ลำดับของมาตรา 1629 รวมกับคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ ส่วนผู้รับพินัยกรรมคือคนที่ผู้ตายเขียนยกทรัพย์ให้ จะเป็นญาติหรือไม่ก็ได้
ถ้าผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์ไว้ครบทุกชิ้น ทรัพย์ไปตามพินัยกรรม ถ้าไม่ได้ทำ หรือทำไว้แต่ไม่ครอบคลุมทรัพย์บางชิ้น ส่วนที่เหลือแบ่งให้ทายาทโดยธรรมตาม 6 ลำดับ ทายาทโดยธรรม ภาษาอังกฤษใช้คำว่า statutory heir หรือ legal heir
ทายาทโดยธรรมรับทั้งทรัพย์และหนี้ แต่รับผิดใช้หนี้ไม่เกินทรัพย์มรดกที่ตัวเองได้รับ ถ้าผู้ตายมีหนี้มากกว่าทรัพย์ ทายาทไม่ต้องเอาเงินส่วนตัวไปจ่ายส่วนที่เกิน (มาตรา 1601)
ลำดับที่ 1 ผู้สืบสันดาน ลูก หลาน บุตรบุญธรรม และบุตรนอกสมรส
ทายาทโดยธรรมอันดับแรกคือผู้สืบสันดาน คือลูกของผู้ตาย ถ้าลูกยังมีชีวิตอยู่ หลานยังไม่ได้ หลานจะได้ก็ต่อเมื่อพ่อหรือแม่ของหลาน (ลูกของผู้ตาย) ตายไปก่อน แล้วหลานเข้ารับมรดกแทนที่ในส่วนของพ่อหรือแม่ตัวเอง (มาตรา 1631)
- ลูกที่ชอบด้วยกฎหมาย ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่จดทะเบียนสมรสกัน ลูกเป็นทายาทของทั้งพ่อและแม่
- บุตรบุญธรรม ที่จดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมแล้ว มีสิทธิเหมือนลูกแท้ๆ ของผู้รับ และยังเป็นทายาทของพ่อแม่ที่ให้กำเนิดอยู่ด้วย (มาตรา 1598/28 และ 1627)
- บุตรนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว ได้มรดกของพ่อเหมือนลูกที่ชอบด้วยกฎหมาย (มาตรา 1627) ส่วนมรดกของแม่ ลูกเป็นทายาทอยู่แล้วเสมอ
ไม่แน่ใจว่าพ่อนับว่ารับรองลูกแล้วหรือยัง เช่น ไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตรแต่เลี้ยงดูมาตลอด ปรึกษาทนายความ เพราะดูข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี
ลูกทุกคนได้ส่วนเท่ากัน ไม่แยกลูกชายลูกสาว ลูกคนโตหรือคนเล็ก และไม่ดูว่าใครดูแลพ่อแม่มากกว่ากัน ถ้าอยากให้ใครได้มากกว่า ผู้ตายต้องเขียนพินัยกรรมไว้
ทายาทโดยธรรม คู่สมรส ได้มรดกเท่าไหร่
คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสและยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทโดยธรรมเสมอ ไม่ได้อยู่ใน 6 ลำดับ แต่ได้ส่วนแบ่งร่วมกับลำดับที่ได้มรดก จำนวนที่ได้ขึ้นกับว่าผู้ตายมีญาติลำดับไหนเหลืออยู่ (มาตรา 1635)
- มีลูกหรือหลานที่รับแทนที่ คู่สมรสได้เท่ากับลูก 1 คน
- ไม่มีลูก แต่มีพ่อแม่ หรือมีพี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน คู่สมรสได้ครึ่งหนึ่ง
- เหลือแค่พี่น้องต่างพ่อหรือต่างแม่ ปู่ย่าตายาย หรือลุงป้าน้าอา คู่สมรสได้สองในสาม
- ไม่มีญาติใน 6 ลำดับเลย คู่สมรสได้ทั้งหมด
แยกสินสมรสก่อน แล้วค่อยแบ่งมรดก
ขั้นที่คนมักข้ามคือ ทรัพย์ที่หามาได้ระหว่างสมรส (สินสมรส) ต้องแบ่งครึ่งให้คู่สมรสที่ยังอยู่ก่อน ครึ่งนั้นเป็นของคู่สมรสเอง ไม่ใช่มรดก (มาตรา 1625) ครึ่งที่เหลือรวมกับสินส่วนตัวของผู้ตายจึงเป็นกองมรดกที่เอามาแบ่ง คู่สมรสจึงได้สองต่อ คือครึ่งหนึ่งของสินสมรส บวกส่วนแบ่งในฐานะทายาท
คู่สมรสในที่นี้ต้องจดทะเบียนสมรสถูกต้อง คนที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนไม่เป็นทายาทโดยธรรมของกันและกัน ตั้งแต่ 23 มกราคม 2568 ที่กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผล คู่สมรสเพศเดียวกันที่จดทะเบียนได้สิทธิรับมรดกแบบเดียวกันทุกข้อ คู่สมรสรับมรดกแทนที่ไม่ได้ เพราะการรับแทนที่เป็นสิทธิของลูกหลาน
แบ่งมรดก ไม่มีพินัยกรรม ตัวอย่างคำนวณ 4 กรณี
ทุกตัวอย่างสมมติว่าหนี้ชำระแล้ว และทรัพย์ทั้งหมดเป็นสินสมรส 4,000,000 บาท จึงแยกให้คู่สมรสก่อน 2,000,000 บาท เหลือกองมรดก 2,000,000 บาท (กรณีที่ 3 และ 4 ผู้ตายโสด ใช้กองมรดก 2,000,000 บาทเลย)
|
กรณี |
ใครได้มรดก |
แต่ละคนได้ |
|---|---|---|
|
1. มีคู่สมรส ลูก 2 คน พ่อแม่ยังอยู่ |
คู่สมรส ลูก 2 คน พ่อ แม่ แบ่ง 5 ส่วนเท่ากัน |
คนละ 400,000 บาท (คู่สมรสรวมสินสมรสได้ 2,400,000 บาท) |
|
2. มีคู่สมรส ไม่มีลูก พ่อแม่ยังอยู่ |
คู่สมรสครึ่งหนึ่ง พ่อแม่แบ่งอีกครึ่ง |
คู่สมรส 1,000,000 บาท พ่อ 500,000 แม่ 500,000 บาท |
|
3. โสด พ่อแม่เสียแล้ว พี่น้องร่วมพ่อแม่ 3 คน คนหนึ่งตายก่อนและมีลูก 2 คน |
พี่น้อง 3 ส่วน ส่วนของคนที่ตายไปตกแก่ลูกเขา |
พี่น้องคนละ 666,667 บาท หลานคนละ 333,333 บาท |
|
4. โสด ไม่มีพ่อแม่และพี่น้อง ปู่ย่าตายายเหลือแค่ย่ากับยาย |
ย่าและยายแบ่งเท่ากัน |
คนละ 1,000,000 บาท |
กรณีที่ 1 พี่น้องของผู้ตายไม่ได้อะไรเลย เพราะมีลูกอยู่ในลำดับที่ 1 แล้ว กรณีที่ 4 ปู่กับตาเสียไปก่อน ลูกหลานของท่านรับแทนที่ไม่ได้ เพราะลำดับที่ 5 ไม่มีการรับแทนที่ มรดกจึงตกแก่ย่ากับยายที่ยังอยู่
ตัวเลขจริงขึ้นกับว่าทรัพย์ชิ้นไหนเป็นสินสมรส ชิ้นไหนเป็นสินส่วนตัว เช่น ทรัพย์ที่มีก่อนแต่งงาน หรือที่ได้มาระหว่างสมรสโดยรับมรดกหรือมีคนยกให้ เป็นสินส่วนตัว (มาตรา 1471) ไม่ต้องแบ่งครึ่งให้คู่สมรสก่อน ถ้าทายาทเห็นไม่ตรงกันเรื่องนี้ ควรปรึกษาทนายความก่อนแบ่ง
รับมรดกแทนที่ เมื่อทายาทเสียชีวิตก่อน
รับมรดกแทนที่คือ ถ้าคนที่จะได้มรดกเสียชีวิตก่อนเจ้ามรดก หรือถูกกำจัดไม่ให้รับมรดก ลูกของคนนั้นเข้ารับส่วนแทน และถ้าลูกตายก่อนด้วย หลานก็รับต่อลงไปจนหมดสาย (มาตรา 1639) คนที่รับแทนที่ได้เฉพาะส่วนของคนที่ตนแทน ไม่ได้ส่วนเพิ่ม
การรับแทนที่ใช้ได้กับลำดับ 1, 3, 4 และ 6 เท่านั้น ลำดับ 2 (พ่อแม่) กับลำดับ 5 (ปู่ย่าตายาย) รับแทนที่ไม่ได้ ถ้าพ่อหรือแม่เสียไปก่อน ส่วนนั้นตกแก่คนที่ยังอยู่ในลำดับเดียวกัน ถ้าเสียทั้งคู่ ลำดับนั้นก็หมดไปและข้ามไปลำดับถัดไป (มาตรา 1641)
ตัวอย่างที่เจอบ่อยคือ แม่เสียชีวิตโดยมีลูก 3 คน ลูกคนโตเสียไปก่อนแม่และมีลูก 2 คน มรดกของแม่แบ่งเป็น 3 ส่วน ลูก 2 คนที่ยังอยู่ได้คนละส่วน หลาน 2 คนแบ่งกันในส่วนของพ่อหรือแม่ตัวเองคนละครึ่ง
ถ้าลูกเสียชีวิตหลังเจ้ามรดก กรณีนี้ไม่ใช่รับแทนที่ ลูกคนนั้นได้มรดกไปแล้วตั้งแต่เจ้ามรดกตาย ส่วนนั้นกลายเป็นมรดกของลูก ซึ่งแบ่งให้ทายาทของลูกต่อ รวมทั้งคู่สมรสของลูกด้วย
คนที่ไม่ได้มรดกแม้จะเป็นญาติ
- คนในลำดับหลัง เมื่อลำดับก่อนยังมีคนอยู่ เช่น ผู้ตายมีลูก พี่น้องของผู้ตายไม่ได้มรดก
- คู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส และคู่สมรสที่หย่ากันแล้ว
- ผู้รับบุตรบุญธรรม บุตรบุญธรรมได้มรดกของผู้รับ แต่ผู้รับไม่ได้มรดกของบุตรบุญธรรมในฐานะทายาทโดยธรรม (มาตรา 1598/29)
- ลูกเขย ลูกสะใภ้ พ่อแม่ของคู่สมรส ไม่ใช่ญาติตามสายเลือดของผู้ตาย จึงไม่อยู่ใน 6 ลำดับ
- คนที่ถูกกำจัดไม่ให้รับมรดก เช่น คนที่ศาลตัดสินถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดก หรือคนที่ปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม (มาตรา 1606) การถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ลูกหลานของคนนั้นยังรับมรดกต่อได้เหมือนคนนั้นตายไปแล้ว (มาตรา 1607)
พ่อที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับแม่ และไม่ได้จดทะเบียนรับรองลูก อาจไม่นับเป็นพ่อตามกฎหมายในฐานะทายาทของลูก ถ้าเจอกรณีนี้ปรึกษาทนายความ
หลังรู้ว่าใครเป็นทายาทโดยธรรม ต้องทำอะไรต่อ
- เตรียมเอกสารสายสัมพันธ์ ใบมรณบัตรจากการแจ้งตาย ทะเบียนบ้าน ทะเบียนสมรส สูติบัตรหรือเอกสารที่แสดงว่าเป็นลูก พี่น้อง หรือหลาน และใบมรณบัตรของทายาทที่เสียไปก่อน (ใช้ตอนรับแทนที่)
- ตกลงกันในหมู่ทายาท ว่าจะแบ่งตามสัดส่วนในกฎหมาย หรือตกลงแบ่งแบบอื่นที่ทุกคนยินยอม
- ขอตั้งผู้จัดการมรดก เมื่อธนาคาร สำนักงานที่ดิน หรือขนส่ง ขอคำสั่งศาลก่อนโอนหรือปิดบัญชี ผู้จัดการมรดกจะรวบรวมทรัพย์ ชำระหนี้ แล้วแบ่งให้ทายาท
- ระวังอายุความ 1 ปี ทายาทที่ต้องฟ้องเรียกส่วนแบ่ง ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่รู้หรือควรรู้ว่าเจ้ามรดกตาย (มาตรา 1754)
เงินบางก้อนไม่ได้แบ่งตาม 6 ลำดับ เช่น เงินสงเคราะห์กรณีตายของประกันสังคม จ่ายให้คนที่ผู้ตายทำหนังสือระบุไว้ ถ้าไม่ได้ระบุ แบ่งเท่ากันให้คู่สมรส พ่อแม่ และลูก รายละเอียดอยู่ในเงินประกันสังคมกรณีเสียชีวิต
เนื้อหาสรุปจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายรายกรณี ถ้ามีข้อพิพาทหรือทรัพย์มูลค่าสูง ปรึกษาทนายความก่อนลงมือแบ่ง
สั่งพวงหรีดถึงงาน เมื่อไปร่วมไม่ได้
ศาลาหรีดรับสั่งพวงหรีดส่งถึงศาลาวัด ไปร่วมงานศพไม่ได้ เลือกพวงหรีดดอกไม้สดแล้วสั่งทาง LINE ของร้าน ได้ทุกวัน




