คาถาไหว้เจ้าที่บทที่ใช้กันมากที่สุดคือ ตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวด "อิติสุคะโต อะระหังพุทโธ นะโมพุทธายะ ปะฐะวีคงคา พระภุมมะเทวา ขะมามิหัง" 3 จบ จากนั้นบอกชื่อ นามสกุล บ้านเลขที่ และเรื่องที่อยากบอกกล่าวเป็นภาษาไทย
ศาลพระภูมิกับศาลตายายมีบทของตัวเอง ของไหว้ที่ใช้เหมือนกันคือธูป เทียน ดอกไม้หรือพวงมาลัย น้ำสะอาด ผลไม้ และอาหารคาวหวาน
สรุปคาถาไหว้เจ้าที่ ศาลพระภูมิ ศาลตายาย และของไหว้
|
ไหว้อะไร |
คาถาที่ใช้ |
ธูป |
ของไหว้ |
|---|---|---|---|
|
เจ้าที่ มีศาลหรือไหว้ประจำ |
อิติสุคะโต อะระหังพุทโธ นะโมพุทธายะ ปะฐะวีคงคา พระภุมมะเทวา ขะมามิหัง (3 จบ) |
5 ดอก เทียน 2 เล่ม |
พวงมาลัยดาวเรือง น้ำ ผลไม้ อาหารคาวหวาน |
|
เจ้าที่กลางบ้าน กลางแจ้ง ไม่มีศาล |
ปะโตเมตัง ปะระชีวินัง สุขะโตจุติ จิตตะเมตะ นิพพานัง สุขะโตจุติ |
16 ดอกในครั้งแรก |
ตั้งโต๊ะปูผ้าขาว วางของไหว้ชุดเดียวกัน |
|
ศาลพระภูมิ |
ภูมมัสมิง ทิสาภาเค สันติภูมมา มหิทธิกา เตปิตุมเห อนุรักขันตุ อาโรคเยนะ สุเขนะจะ (3 จบ) |
9 ดอก |
ดอกไม้ พวงมาลัย ข้าวสวย ของคาว ของหวาน ผลไม้ |
|
ศาลตายาย |
ตา-ยาย ยัสมิง ทิสาภาเค สันติ ตายายเทวา มหิทธิกา เตปิตุมเห อนุรักขันตุ อาโรคเยนะ สุเขนะจะ (3 จบ) |
5 ดอก เทียน 2 เล่ม |
น้ำ หมากพลู ผลไม้ อาหารคาวหวาน |
จำนวนธูปของแต่ละตำราไม่ตรงกันทุกที่ รายละเอียดอยู่ในธูปกี่ดอกไหว้อะไร
คาถาไหว้เจ้าที่ บทสั้นที่ใช้กันทั่วไป
คาถาไหว้เจ้าที่บทสั้นใช้ได้ทั้งไหว้ประจำ ไหว้ก่อนเปิดร้าน และขอขมาเมื่อซ่อมหรือย้ายศาล
- ตั้งนะโม 3 จบ "นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ"
- สวด "อิติสุคะโต อะระหังพุทโธ นะโมพุทธายะ ปะฐะวีคงคา พระภุมมะเทวา ขะมามิหัง" 3 จบ
- กล่าวคำบอกกล่าวเป็นภาษาไทย
คำกล่าวไหว้เจ้าที่ภาษาไทยไม่มีแบบบังคับ พูดแบบนี้ได้
"ข้าแต่เจ้าที่เจ้าทาง เจ้าของที่เจ้าของทาง ข้าพเจ้า (ชื่อ นามสกุล) อาศัยอยู่บ้านเลขที่ (เลขที่บ้าน) วันนี้นำเครื่องสักการะมาถวาย หากเคยล่วงเกินด้วยกาย วาจา ใจ ทั้งที่ตั้งใจและไม่ตั้งใจ ขอท่านโปรดอโหสิกรรม และขอให้คุ้มครองทุกคนในบ้านให้อยู่เย็นเป็นสุข"
คาถาบทนี้สืบต่อกันมาแบบปากต่อปาก บางตำราสะกดว่า ปฐวีคงคา บางตำราเขียน พระภูมมะเทวา ใช้แบบที่บ้านเคยสวดมาได้
คาถาไหว้เจ้าที่กลางบ้านและกลางแจ้ง สำหรับบ้านที่ไม่มีศาล
บ้านที่ไม่มีศาล คอนโด หรือห้องเช่า ไหว้เจ้าที่กลางบ้านหรือกลางแจ้งได้ ตั้งนะโม 3 จบ อธิษฐาน แล้วสวด
"ปะโตเมตัง ปะระชีวินัง สุขะโตจุติ จิตตะเมตะ นิพพานัง สุขะโตจุติ"
ต่อด้วยคำไทยว่า "ขอให้สัตว์โลกทั้งหลายใน 3 ภพ จงพ้นจากภัยพิบัติและเคราะห์กรรมทั้งปวงเถิด สาธุ สาธุ สาธุ"
ตั้งโต๊ะเล็กหน้าบ้านหรือกลางบ้าน ปูผ้าขาว แล้วยืนหันหน้าเข้าหาตัวบ้าน การไหว้ครั้งแรกตอนย้ายเข้านิยมจุดธูป 16 ดอก ครั้งต่อไปใช้ 5 ดอก ถ้าจะทำบุญขึ้นบ้านใหม่ด้วย อ่านเรื่องนิมนต์พระทำบุญบ้านต่อได้
คาถาไหว้ศาลพระภูมิ
คาถาไหว้ศาลพระภูมิเริ่มด้วยนะโม 3 จบ แล้วสวดบทบูชา 3 จบ
"ภูมมัสมิง ทิสาภาเค สันติภูมมา มหิทธิกา เตปิตุมเห อนุรักขันตุ อาโรคเยนะ สุเขนะจะ"
จากนั้นกล่าวบทขอพร
"สิโรเม ขอเดชะ พระภูมิเทวารักษาที่ รับพระพรจากเจ้ากรุงพาลีมา ให้วัฒนาถาวร สิ่งสุข แด่ (ชื่อ) ให้มั่งมีเงินทอง และทรัพย์พัสดุข้าวของเนืองนอง ทั้งพร้อมพงศ์เผ่าบริวาร บุตรหลานเหลนลื้อบันลือ สาธุชนซ้องสรรเสริญ โสตถิ ชัยะ ภะวันตุ เม"
ศาลพระภูมิเป็นศาลเสาเดียว ตัวศาลอยู่สูงราวระดับสายตา ตามความเชื่อเป็นที่สถิตของพระภูมิซึ่งเป็นเทวดาผู้รักษาบ้านเรือน
บทไหว้ศาลตายาย
ไหว้ศาลตายายหรือศาลเจ้าที่ ตั้งนะโม 3 จบ แล้วสวด 3 จบ
"ตา-ยาย ยัสมิง ทิสาภาเค สันติ ตายายเทวา มหิทธิกา เตปิตุมเห อนุรักขันตุ อาโรคเยนะ สุเขนะจะ"
ตามด้วยคำขอพร
"สิโรเม ขอเดชะ ตายายเทวา เจ้าของที่ ขอให้ช่วยดูแลคุ้มครองรักษาบ้านเรือน (ชื่อสถานที่) และข้าพเจ้าผู้อยู่อาศัยในสถานที่นี้ (คำอธิษฐาน) โสตถิ ชัยยะ ภะวันตุ เม"
ศาลตายายมักมี 4 เสา ทรงคล้ายบ้าน และตั้งเตี้ยกว่าศาลพระภูมิ ตามความเชื่อเป็นที่อยู่ของเจ้าที่เจ้าทางที่อยู่บนที่ดินผืนนั้นมาก่อน บ้านที่ตั้งสองศาลคู่กันนิยมไหว้ศาลพระภูมิก่อน แล้วจึงไหว้ศาลตายาย
ของไหว้เจ้าที่ ศาลพระภูมิ และศาลตายาย
ของไหว้เจ้าที่ชุดพื้นฐานมี 6 อย่าง ใช้ได้กับทั้งสามแบบ
- ธูปและเทียน 2 เล่ม
- ดอกไม้สดหรือพวงมาลัย นิยมดอกดาวเรือง
- น้ำสะอาด 1 แก้ว จะเพิ่มน้ำชาก็ได้
- ผลไม้ เช่น กล้วย ส้ม มะพร้าวอ่อน องุ่น แอปเปิล แก้วมังกร
- อาหารคาว เช่น ข้าวสวย ไก่ต้ม หมู ปลาทั้งตัว
- ของหวาน เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ขนมชั้น ขนมถ้วยฟู
ผลไม้ไม่มีจำนวนตายตัว บ้านทั่วไปจัดเท่าที่สะดวก ชุดไหว้เจ้าที่ของร้านค้าบางตำราใช้ผลไม้ 9 ชนิด น้ำชา 5 แก้ว และหมากพลู
ไหว้ประจำวันไม่ต้องจัดครบชุด น้ำ 1 แก้วกับพวงมาลัย 1 พวงก็ไหว้ได้ ของชุดใหญ่เก็บไว้ใช้วันสำคัญ
ของที่ไม่นิยมนำมาไหว้เจ้าที่
ของที่หลายบ้านเลี่ยงคือผลไม้ที่ชื่อฟังไม่เป็นมงคล เช่น มังคุด ละมุด ลางสาด มะเฟือง เป็นความเชื่อเรื่องชื่อ ไม่มีตำรากลางกำหนด
อาหารที่บูดเสียง่ายหรือมีกลิ่นแรงไม่ควรตั้งทิ้งไว้ข้ามวัน ดอกไม้ที่เหี่ยวแล้วให้เก็บออก ส่วนเหล้า บางบ้านถวายศาลตายาย บางบ้านไม่ถวายเลย ให้ทำตามที่ผู้ใหญ่ในบ้านเคยทำ
ไหว้เจ้าที่วันไหนดี และควรไหว้กี่โมง
วันที่นิยมไหว้เจ้าที่คือวันพระ วันอังคาร วันเสาร์ และวันเกิดของเจ้าของบ้าน เวลาที่นิยมคือช่วงเช้าก่อนเที่ยง บางตำราระบุ 09.09 ถึง 12.00 น.
ความถี่แล้วแต่บ้าน บางบ้านไหว้ทุกวันพระ บางบ้านไหว้ชุดใหญ่ทุก 3 หรือ 6 เดือน บ้านที่ไม่สะดวกไหว้ปีละครั้งช่วงปีใหม่หรือสงกรานต์ก็ได้
เรื่องที่คนนิยมจุดธูปบอกกล่าวก่อนคือ ย้ายเข้าบ้านใหม่ ต่อเติมหรือรื้อบ้าน ย้ายศาล และเปิดกิจการ
ขั้นตอนไหว้เจ้าที่ และคำลาของไหว้เจ้าที่
ไหว้เจ้าที่เริ่มจากทำความสะอาดศาล ตั้งของไหว้ จุดธูปเทียน สวดคาถา บอกกล่าว แล้วลาของไหว้
- เช็ดทำความสะอาดศาลหรือโต๊ะที่จะตั้งของ
- วางของไหว้ น้ำ และดอกไม้
- จุดเทียน 2 เล่ม แล้วจุดธูปตามจำนวนที่ใช้
- ตั้งนะโม 3 จบ สวดคาถาของศาลนั้น 3 จบ
- บอกชื่อ นามสกุล บ้านเลขที่ แล้วกล่าวคำขอพรหรือคำบอกกล่าว
- ปักธูป รอให้ธูปหมดดอกหรือราว 20 ถึง 30 นาที แล้วลาของไหว้
คำลาของไหว้เจ้าที่คือ พนมมือแล้วกล่าว "เสสัง มังคะลัง ยาจามิ" 3 จบ แปลว่า ขอส่วนที่เหลืออันเป็นมงคล จากนั้นยกของลงได้
คำถามที่พบบ่อยเรื่องการไหว้เจ้าที่
ของไหว้เจ้าที่กินได้ไหม กินได้หลังกล่าวคำลาของไหว้แล้ว คนในบ้านแบ่งกันกิน ถือเป็นของมงคล
ไหว้เจ้าที่จำคาถาไม่ได้ทำอย่างไร ตั้งนะโม 3 จบ แล้วบอกกล่าวเป็นภาษาไทยด้วยคำสุภาพ บอกชื่อและบ้านเลขที่ให้ชัด
อยู่คอนโดไหว้เจ้าที่ตรงไหน ตั้งโต๊ะเล็กที่ระเบียงหรือกลางห้อง ใช้บทไหว้เจ้าที่กลางบ้าน ถ้านิติบุคคลห้ามจุดธูป ให้ถวายน้ำกับดอกไม้แล้วพนมมือสวด
ศาลพระภูมิกับศาลตายายต้องไหว้พร้อมกันไหม บ้านที่มีสองศาลไหว้คราวเดียวกันได้ นิยมไหว้ศาลพระภูมิก่อน
ทำบุญให้เจ้าที่ได้ไหม ได้ หลายบ้านถวายสังฆทานหรือจัดพิธีทำบุญที่บ้าน แล้วกรวดน้ำอุทิศให้เจ้าที่เจ้าทาง
ถ้าต้องส่งพวงหรีดไปงานศพ ศาลาหรีดเป็นร้านพวงหรีดที่จัดส่งถึงศาลาวัด มีทั้งพวงหรีดดอกไม้สดและพวงหรีดพัดลม แจ้งชื่อวัดและศาลาทาง LINE ของร้าน




