ถวายเพลเริ่มประเคนอาหารราว 11.00 น. เพราะพระสงฆ์ต้องฉันให้เสร็จก่อนเที่ยงวัน งานที่บ้านจึงนิมนต์พระมาถึงประมาณ 10.00 ถึง 10.30 น. เพื่อให้พระเจริญพระพุทธมนต์จบก่อนเวลาเพล
ของที่ต้องเตรียมมีอาหารคาวหวานที่ปรุงสุก น้ำดื่ม ข้าวพระพุทธ 1 ชุด เครื่องไทยธรรม และที่กรวดน้ำ
สรุปเวลาถวายเพลและของที่ต้องเตรียม
|
ถวายที่ไหน |
ไปถึงหรือเริ่มพิธี |
ประเคนอาหาร |
ของที่ต้องเตรียม |
|---|---|---|---|
|
ที่บ้าน มีพิธีสวด |
10.00 ถึง 10.30 น. |
ราว 11.00 น. |
โต๊ะหมู่บูชา อาสนะ อาหารคาวหวาน ข้าวพระพุทธ เครื่องไทยธรรม ที่กรวดน้ำ |
|
ที่วัด |
ก่อน 10.30 น. |
ราว 11.00 น. หรือตามสัญญาณของวัด |
อาหารที่จัดใส่ภาชนะแล้ว น้ำดื่ม เครื่องไทยธรรม |
|
งานศพ วันฌาปนกิจ |
ช่วง 10.00 น. ตามกำหนดการของวัด |
ราว 11.00 น. |
อาหารสำหรับพระตามจำนวนที่นิมนต์ เครื่องไทยธรรม อาหารเลี้ยงแขก |
|
ถวายปิ่นโตโดยไม่มีพิธี |
ก่อน 11.00 น. |
เมื่อไปถึง |
ปิ่นโตหรือกล่องอาหาร น้ำดื่ม |
เวลาในตารางเป็นเวลาโดยประมาณ แต่ละวัดเริ่มฉันเพลไม่ตรงกัน บางวัดเริ่ม 10.30 น. ให้ถามวัดตอนไปนิมนต์
ถวายเพลกี่โมง และถวายได้ช้าสุดกี่โมง
ถวายเพลกันที่ประมาณ 11.00 น. และควรประเคนให้เสร็จไม่เกิน 11.15 น. พระวินัยให้พระฉันอาหารได้ตั้งแต่รุ่งอรุณถึงเที่ยงวัน เลยเที่ยงไปแล้วฉันไม่ได้จนถึงเช้าวันใหม่ พระจึงต้องมีเวลาฉันอย่างน้อย 30 ถึง 45 นาทีก่อนเที่ยง
- พระมาถึงและเริ่มพิธี 10.00 ถึง 10.30 น.
- พระเจริญพระพุทธมนต์ ใช้เวลาราว 30 นาที
- ประเคนอาหาร 11.00 น.
- พระฉันเสร็จก่อน 12.00 น.
- ถวายเครื่องไทยธรรม พระให้พร กรวดน้ำ จบพิธีราว 12.00 ถึง 12.30 น.
ถ้าอาหารมาถึงช้ากว่า 11.30 น. ให้แจ้งพระตรงๆ พระอาจขอฉันก่อนแล้วสวดทีหลัง หรือฉันเท่าที่ทันเวลา
ความหมายของถวายเพล เลี้ยงเพลพระ และภัตตาหารเพล
ถวายเพล เลี้ยงเพลพระ และถวายภัตตาหารเพล หมายถึงเรื่องเดียวกัน คือการถวายอาหารมื้อกลางวันแด่พระสงฆ์ คำว่า "เพล" คือช่วงเวลาที่พระฉันอาหารมื้อที่สองของวัน ประมาณ 11.00 น. ถึงเที่ยง
พระสงฆ์ฉันอาหารวันละ 1 ถึง 2 มื้อ มื้อเช้าเรียกว่าฉันเช้าหรือฉันจังหัน มื้อกลางวันเรียกว่าฉันเพล พระที่ถือฉันมื้อเดียวจะไม่ฉันเพล ก่อนเตรียมอาหารจึงควรถามวัดก่อนว่าพระฉันเพลหรือไม่
คำว่า "เลี้ยงเพล" เป็นคำที่ชาวบ้านใช้เมื่อเป็นเจ้าภาพอาหารทั้งมื้อ ส่วน "ภัตตาหารเพล" เป็นคำทางการที่เห็นในกำหนดการงานบุญและงานศพ
ของที่ต้องเตรียมก่อนเลี้ยงเพลพระ
เลี้ยงเพลพระที่บ้านต้องเตรียม 6 อย่าง ถ้าไปถวายที่วัดจะเหลือแค่อาหาร น้ำดื่ม และเครื่องไทยธรรม เพราะวัดมีโต๊ะหมู่บูชา อาสนะ และภาชนะอยู่แล้ว
- อาหารคาวหวานและน้ำดื่ม จัดให้พอกับจำนวนพระ
- ข้าวพระพุทธ 1 ชุด เป็นข้าวและกับข้าวอย่างละเล็กน้อยจากสำรับเดียวกับที่ถวายพระ
- โต๊ะหมู่บูชาหรือที่ตั้งพระพุทธรูป พร้อมธูป เทียน และดอกไม้
- อาสนะหรือเก้าอี้สำหรับพระ และผ้ารับประเคนถ้าผู้ถวายเป็นผู้หญิง
- เครื่องไทยธรรม เช่น ชุดสังฆทาน ดอกไม้ธูปเทียน และซองปัจจัย
- ที่กรวดน้ำ ใช้แก้วน้ำกับภาชนะรองแทนได้
จำนวนพระที่นิมนต์และวิธีนิมนต์ อ่านได้ที่เรื่องนิมนต์พระทำบุญบ้าน ส่วนการจัดชุดสังฆทานดูที่ขั้นตอนถวายสังฆทาน และวิธีใส่ซองถวายพระ
อาหารถวายเพลพระ กี่อย่าง และเมนูที่นิยม
อาหารถวายเพลพระไม่มีกำหนดว่าต้องกี่อย่าง ที่จัดกันทั่วไปคือข้าวสวย กับข้าว 3 ถึง 5 อย่าง ของหวาน 1 อย่าง ผลไม้ และน้ำดื่ม ถวายอย่างเดียวหรือเป็นปิ่นโตเถาเดียวก็ได้
|
ประเภท |
เมนูที่นิยมถวาย |
|---|---|
|
แกงหรือต้ม |
แกงจืด ต้มข่าไก่ แกงเขียวหวาน แกงส้ม |
|
ผัดหรือทอด |
ผัดผักรวม ไข่เจียว ปลาทอด ไก่ทอด |
|
น้ำพริกหรือยำ |
น้ำพริกกับผักต้ม ยำที่ใช้เนื้อสัตว์สุก |
|
ของหวาน |
ขนมไทย ลอดช่อง บัวลอย |
|
ผลไม้ |
ผลไม้ตามฤดูที่ปอกและหั่นแล้ว |
|
เครื่องดื่ม |
น้ำเปล่า น้ำสมุนไพรหวานน้อย |
งานอุทิศให้ผู้ล่วงลับมักมีอาหารที่ผู้ตายชอบอยู่ในสำรับด้วย 1 อย่าง พระหลายรูปมีโรคเบาหวานและความดัน จึงควรทำรสไม่หวานจัด ไม่เค็มจัด และไม่มันมาก
ถ้าไม่สะดวกทำเอง ร้านอาหารและร้านจัดเลี้ยงหลายแห่งรับทำชุดถวายเพลพระพร้อมส่งถึงวัดหรือบ้าน ให้นัดส่งก่อน 10.30 น.
อาหารที่ไม่ควรถวายพระ
อาหารที่พระฉันไม่ได้มี 3 กลุ่ม คือเนื้อต้องห้าม 10 ชนิด เนื้อและปลาที่ยังดิบ และอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์
- เนื้อต้องห้าม 10 ชนิด ได้แก่ เนื้อมนุษย์ ช้าง ม้า สุนัข งู ราชสีห์ เสือโคร่ง เสือเหลือง เสือดาว และหมี
- เนื้อ ปลา หรืออาหารทะเลที่ดิบหรือสุกๆ ดิบๆ เช่น ซาชิมิ ก้อย ลาบดิบ กุ้งแช่น้ำปลา
- เหล้า เบียร์ ไวน์ และอาหารที่ใส่สุราจนยังมีกลิ่นและรส
- เนื้อสัตว์ที่ฆ่าเพื่อถวายพระโดยเจาะจง เช่น สั่งเชือดไก่เป็นตัวเพื่องานนี้ เนื้อที่ซื้อจากตลาดตามปกติถวายได้
อาหารสดที่ประเคนแล้ว พระเก็บไว้ฉันข้ามวันไม่ได้ จึงไม่ควรจัดมากเกินจำนวนพระ อาหารที่เหลือจากพระฉัน เจ้าภาพและแขกรับประทานต่อได้
ขั้นตอนถวายเพลที่บ้าน
ขั้นตอนถวายเพลที่บ้านมี 7 ขั้น เริ่มจากบูชาพระรัตนตรัย ฟังพระเจริญพระพุทธมนต์ แล้วจึงประเคนอาหาร ทั้งพิธีใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง
- จัดอาหารใส่ภาชนะให้เสร็จก่อน 10.00 น.
- เมื่อพระมาถึง เจ้าภาพจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย อาราธนาศีล และรับศีล
- พระเจริญพระพุทธมนต์
- ถวายข้าวพระพุทธหน้าโต๊ะหมู่บูชา
- กล่าวคำถวายภัตตาหารพร้อมกัน ขึ้นต้นว่า "อิมานิ มะยัง ภันเต ภัตตานิ" แล้วประเคนอาหาร
- เมื่อพระฉันเสร็จ ถวายเครื่องไทยธรรม
- พระอนุโมทนา เจ้าภาพกรวดน้ำและรับพร
ตัวบทเต็มของคำถวายภัตตาหารและคำถวายข้าวพระพุทธมีคำแปลอยู่ในอีกหน้าหนึ่ง
วิธีประเคนคือเข้าไปใกล้พระประมาณ 1 ศอก ยกภาชนะขึ้นจากพื้นด้วยสองมือแล้วน้อมถวาย ผู้ชายส่งถึงมือพระได้ ผู้หญิงวางบนผ้าที่พระทอดรับ ของที่ประเคนแล้วห้ามจับหรือเลื่อนอีก ถ้าเผลอจับต้องประเคนใหม่
งานที่มีพระหลายรูปนิยมจัดอาหารเป็นวงหรือเป็นโต๊ะ ประเคนทีละอย่างกับพระรูปที่นั่งหัวแถวก็พอ
ถวายเพลที่วัด
ถวายเพลที่วัดต้องโทรหรือไปแจ้งวัดล่วงหน้าอย่างน้อย 1 ถึง 2 วัน บอกวันที่ จำนวนพระที่จะถวาย และบอกว่าจะนำอาหารไปเองหรือให้ร้านส่ง
วัดส่วนใหญ่ให้พระฉันรวมกันที่หอฉันหรือศาลา เจ้าภาพไปถึงก่อน 10.30 น. จัดอาหารลงภาชนะของวัด เมื่อได้เวลาพระจะลงมาพร้อมกัน เจ้าภาพกล่าวคำถวายแล้วประเคน
วัดใหญ่และโรงพยาบาลสงฆ์มีเจ้าภาพจองถวายเพลล่วงหน้าหลายเจ้าในวันเดียว บางแห่งให้จองเป็นคิวและกำหนดจำนวนอาหารไว้ ควรถามเงื่อนไขของที่นั้นก่อนสั่งอาหาร
เลี้ยงเพลในงานศพและงานทำบุญอุทิศ
งานศพมีการเลี้ยงเพลในวันฌาปนกิจ และในงานทำบุญ 7 วัน 50 วัน และ 100 วัน เจ้าภาพถวายภัตตาหารเพลช่วง 11.00 น. แล้วเลี้ยงอาหารแขกต่อ
วันฌาปนกิจที่เผาช่วงบ่ายหรือเย็น มักเริ่มพิธีช่วงสาย พระสวดพระพุทธมนต์ ฉันเพล แล้วช่วงบ่ายจึงมีเทศน์ สวดมาติกาบังสุกุล และขึ้นเมรุ ลำดับของแต่ละวัดต่างกัน ดูขั้นตอนทั้งวันได้ที่เรื่องพิธีฌาปนกิจ
งานทำบุญอุทิศที่บ้านหรือที่วัดใช้ขั้นตอนเดียวกับการถวายเพลทั่วไป ต่างกันที่มีการบังสุกุลและกรวดน้ำอุทิศให้ผู้ล่วงลับ จำนวนพระแล้วแต่ธรรมเนียมของท้องถิ่น รายละเอียดการเตรียมงานอยู่ที่เรื่องทำบุญ 100 วัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่องการถวายเพล
ถวายเพลหลังเที่ยงได้ไหม ไม่ได้ พระฉันอาหารหลังเที่ยงวันไม่ได้ ถ้าไปไม่ทันให้เปลี่ยนเป็นถวายของแห้ง ชุดสังฆทาน หรือน้ำผลไม้ที่ไม่มีเนื้อแทน
ถวายเพลพระรูปเดียวได้ไหม ได้ ถวายเป็นปิ่นโตหรือกล่องอาหารก่อน 11.00 น. ไม่ต้องมีพิธีสวด
ถวายเพลต้องนิมนต์พระกี่รูป ไม่มีข้อกำหนด งานที่บ้านนิยม 5 7 หรือ 9 รูป ถวายที่วัดจะถวายทั้งวัดหรือบางรูปก็ได้
ผู้หญิงประเคนอาหารเองได้ไหม ได้ โดยวางบนผ้ารับประเคนที่พระทอดไว้ ไม่ส่งถึงมือโดยตรง
ซื้ออาหารสำเร็จไปถวายเพลได้ไหม ได้ ให้เลือกร้านที่ปรุงสุกใหม่และเปลี่ยนใส่ภาชนะให้เรียบร้อยก่อนประเคน
ไปร่วมงานเลี้ยงเพลต้องนำอะไรไป ไม่ต้องนำอะไรไปก็ได้ ถ้าจะร่วมทำบุญ ใส่ซองให้เจ้าภาพหรือนำอาหาร 1 อย่างไปร่วมสำรับ
ถ้าต้องส่งพวงหรีดไปงานศพที่วัด สั่งพวงหรีดกับศาลาหรีดได้ทั้งพวงหรีดดอกไม้สดและพวงหรีดพัดลม แจ้งชื่อวัดและศาลาทาง LINE ของร้าน




